مختصری از تاریخ طوایف شهرستان پیرانشهر :

 

ایل مامش :
مردم ایل مامش در سرزمین کوهستانی و خوش آب و هوای میان مهاباد ، نقده و پیرانشهر زندگی می کنند . این ایل دارای سابقه ای قدیمی و از ایلهای قدرتمند منطقه محسوب شده است . این ایل در مناطق شمالی پیرانشهر و بیشتر در دشت لاجان سکنی دارند .
ایل مامش پس از شهریور ١٣٢٠ تخته قاپو و اسکان یافت. « ایل ها ، چادرنشینان و طوایف عشایری ایران –ایرج افشار سیستانی » رئیس ایل مامش تا سال ١٣۴١ شمسی ، علی آقا امیر عشایری بود که در روستای بزرگ پسوه در بخش لاجان سکونت داشت . همچنان نیز اخلاف وی با کمرنگ شدن وجه ریاست ایل را بر عهده دارند . این ایل با ایل منگور و پیران در پیرانشهر و دهبکری در سردشت و مهاباد همسایه است .
شادروان دکتر مسعود کیهان ایل مامش را در سال ١٣١١ شمسی ١۵٠٠ خانوار تخمین زده است . کتاب ایرانشهر در سال ١٣۴٢ شمسی ٩۵٠ خانوار و مردوخ کردستانی در سال ١٣۵١ جمعیت آن را حدود ١۵٠٠ خانوار ذکر کرده اند . « ایرانشهر جلد اول ص١٢٢ –تاریخ مردوخ جلد اول ص ١١١» با اینکه ایل مامش سازمان نخستین آن تغییر یافته هنوز هم تا اندازه ای قدرت و نفوذ رئیس ایل پابرجاست برخی از اختلافات جزئی توسط رئیس ایل به صورت کدخدامنشی حل و فصل می شود ، ولی در مورد اختلافات بزرگ به دستگاههای دولتی و مراجع قانونی مراجعه می کنند . بسیاری از امور مربوط به ایل پلیش از اجرا باید از نظر رئیس ایل بگذرد و سپس به مرحله ی اجرا در آید . آداب و رسوم ایل مامش مانند سایر مردم منطقه و از لحاظ اقتصادی نیز بیشتر وابسته به کشاورزی و دامدار ی هستند

ایل پیران :
این ایل که در حدود سال ١٢٨٠ ه . ش به منطقه پیرانشهر آمدند بیشتر در جنوب و غرب این شهر اقامت گزیدند و در مرز عراق سکونت دارند جمعیت این ایل بعد از ساکن شدن ۶۵٠ خانوار تخمین زده شده است . این ایل تخته قاپو شده ابتدا در کهنه لاجان سکنی گزیدند . این ایل با منگورها و مامش ها و دهبکری در ارتباط مستقیم هستند . در سال ١٣۴٩ به دلیل اهمیت این ایل نام قدیم شهر خانه به پیرانشهر تغییر یافت .
آنها بیشتر از راعت گندم ، جو ، چغندر و توتون و .. امرار معاش می کردند و در زمستان اغنام و احشام خود را به حدود کوه سران می بردند . صنایع دستی ایشان را شال بافی دانسته اند . مردم ایل پیران پیرو دین مبین اسلام و مذهب سنی شافعی هستند . آئین ها ، ویژگیهای قومی و سایر مراسم مردم این ایل همانند مراسم ایل مامش است .

ایل منگور :
این ایل که از با سابقه ترین ایلهای منطقه می باشد . آثار و اشیاء عتیقه کشف شده و شیوه ی زندگی در محدوده ی جنوبی شهر پیرانشهر و در روستاهای واقع بین دره و رودخانه ی بادیناوه و کوههای وزنه واقع شده اند . منگورها که در منطقه مهاباد نیز ساکن هستند شش طایفه ی عمده دارند که عبارتند از : امان ، شم ( شمع ) ، زرین ، خدر، مروت و زین . منگورها از لحاظ خصوصیات جسمانی چون رنگ مو و چشم تا حدودی با سایر کردها فرق می کنند .

جمعیت این ایل را در سال ١٢٧١ هجری ۵٠٠٠ خانوار و در سال ١٣۴٢ ه . ش ١۵٠٠ خانوار دانسته اند . « میر نیا ص ١٢٨ » طبق یادداشتهای دمورگان در ١۵ اکتبر ١٨٩٠ منگورها سالیانه ۵٠٠ تومام معادل ٣۵٠٠ فرانک مالیات به صندوق حاکم ساوجبلاغ پرداخت می کردند . جمع آوری و پرداخت مالیات توسط رئیس ایل صورت می گرفت . در آن زمان بعد از شورش حمزه آقا منگور و شیخ عبیدالله نهری و کشته شدن حمزه آقا و لغو حکم ریاست با پسر آقا پسر حمزه آقا ، کاک اولا آغا ( عبدالله آقا) به ریاست ایل منگور انتخاب شد .
اگر رئیس ایل مالیات را پرداخت نکند سربازان ایرانی به ایل هجوم می آوردند و کوچ نشین ها به کوههای مرزی فرار می کردند . به همین ترتیب بسیاری از ایلات به ترکیه رفته و هرگز باز نگشته اند . رئیس ایل منگور زمستانها در بادیناوه و بعد از بنا نهادن ده تیرکش در سال ١٨٨٨ در آنجا ساکن بود . در منابع تاریخی ییلاق آنها را گده ، لسیو و کاکن ذکر کرده اند .

امرار معاش ایشان از گله داری و کشت چغندر ، توتون ، گندم ، جو و سایر حبوبات است . « تحقیقات غرب ایران –ژاگ دمورگان » منگورها از لحاظ خصوصیات جسمانی بیشتر دارای چشمان آبی و موهای بور می باشند . آداب و رسوم ایشان نیز مانند سایر اکراد است . همچنین ایشان نیز اکثرا پیرو دین اسلام و مذهب سنی شافعی هستند .

/ 0 نظر / 4 بازدید