بهشت مسموم و محروم ؛ چشم انتظار برنامه ریزی و توسعه

" بهشت مسموم و محروم ؛ چشم انتظار برنامه ریزی و توسعه "
 عبدالصمد رحمانی *
 * دانشجوی دکتری علوم اقتصادی دانشگاه اصفهان (samad_rahmani@yahoo.com)
 
سخن آغازین
 شهرستان سردشت امروز نشانی از توسعه ندارد و اکنون بیشتر به یک سکونتگاه شباهت دارد و امروز در قیاس با شهرستان های دیگر از محرومیت های شدیدی رنج می برد. شهرستان سردشت فاقد زیرساختهای اقتصادی مناسب و امکانات فنی، صنعتى و کشاورزی کافی می-باشد و بین شاخصهای توسعه در این مناطق با مرکز کشور و همچنین مرکز استان و شهرهای همجوار اختلافات فاحشی وجود دارد. بر مبناى تحقیقات صورت گرفته شاخص توسعه انسانى شاخص امید به زندگى، شاخص دسترسی به امکانات بهداشتی، شاخص دسترسی به امکانات آموزشی، شاخص توسعه انسانی و همچنین نرخ بیکاری، ضریب جینی و وضعیت توزیع درآمد در سطح شهرستان در سطوح پایینى نسبت به سایر شهرستانهای همجوار قرار دارد.
 
کثرت جمیعت جوان و مستعد از یک سو و عدم وجود صنایع و کارخانجات تولیدی که بتواند این نیروی کار مستعد را به خود جذب کند باعث بروز پدیده بیکاری گسترده در سطح این شهرستان شده است. در این شهر نه تنها صنایع تولیدی بزرگ وجود ندارد بلکه در آن نشانی از گسترش صنعت دیده نمی¬شود و شهرک صنعتی بسیار کوچک آن نیز چند سالی است که به صورت نیمه فعال، فعالیت دارد. نبود فرصتهای شغلی در کنار معضلات فرهنگی و جو مسمومی که در شهر ایجاد کرده¬اند، باعث شده است افراد بسیاری که دارای تحصیلات عالی دانشگاهی ( به ویژه فارغ¬التحصیلان مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری دانشگاههای معتبر ایران ) می¬باشند به جای خدمت در شهر به سایر نقاط کشور و یا کشورهای همجوار مهاجرت کنند. قاچاق و کارگری مرزی تنها راه فرار از بیکاری برای جوانانی می¬باشد که به دلیل نبود شغل و جهت تامین نیازهای اولیه زندگی رسالت اصلی خود را فراموش کرده-اند. جدا از مسائل فوق، بیکاری گسترده و نبود شغل در چند سال گذشته این زمینه را فراهم کرده است که بخش اندکی از مردم و جوانان این شهرستان در دام مافیای مواد مخدر گرفتار شده و امروز مافیای مواد مخدر صنعتی قصد دارد که این شهرستان را به گذرگاهی برای دستیابی به خواسته های پلید و گرفتاری جوانان ایران عزیز در دام اعتیاد تبدیل کنند که لازم است سریعتر و با اقدامات سنجیده از آن جلوگیری به عمل آید که اگر در سالهای قبل متصدیان امر به گونه ای صحیح برخورد می¬کردند و زمینه های اشتغال جوانان را فراهم می¬کردند هم اکنون شاهد قاچاق و نتایج شوم آن در این شهرستان نبودیم.
تنها بیمارستان سردشت نیز که پس از 20 سال ( به عنوان یکی از طولانی ترین پروژه های عمرانی کشور و پس از چندین بار افتتاح! ) به بهره برداری رسیده است، در 5 کیلومتری شهر قرار دارد و متاسفانه از کمبود شدید پزشک متخصص و امکانات پزشکی رنج می برد. کمبود امکانات پزشکی و فقر متخصص در این بیمارستان آن قدر زیاد است که بیماران برای خدمات متعارف پزشکی نیز مجبور هستند به بیمارستان های شهرهای اطراف مراجعه می کنند.
در حالیکه وجود شبکه حمل و نقل و جاده های ایمن و مناسب برای دسترسی و ارتباط با سایر مراکز مهم کشور یکی از مهمترین شاخصه های توسعه یافتگی می¬باشند و جاده ها نه تنها مسیر رفت و آمد مردم بلکه بستری برای انجام فعایت های تجاری و انتقال دستاوردها و پیشرفت های مردم نقاط مختلف به یکدیگر هستند. سه محور ورودی به این شهرستان از شهرهای بانه، مهاباد و پیرانشهر، بسیار نامناسب و غیر استاندارد می¬باشند. این جاده‌ها از مرگبارترین و نامناسبترین جاده‌های کشور بوده که مسافرت و رانندگی در آنها بسیار دشوار بوده و از جاده‌های حادثه انگیز به شمار می‌آیند به صورتی که هر ساله تلفات انسانی زیادی به همراه داشته‌اند.
یکی دیگر از مشکلات اساسی که شهر و روستاهای سردشت با آن روبه‌رو هستند، وضعیت زیست‌محیطی شهرستان می¬باشد. آنچه که امروز بیشتر از همیشه وضعیت زیست محیطی شهرستان را با خطر مواجه کرده است، خطر تخریب 80 هزار هکتار جنگل در این شهرستان می¬باشد. آمار و ارقام موجود از وضعیت جنگل‌های منطقه نگران کننده می¬باشد که در صورت ادامه این روند، مساحت آنها تا چند سال آینده به کمتر از 50 هزار هکتار کاهش می یابد که ضعف در مدیریت، کمبود نیروی انسانی و تجهیزات حفاظت از محیط زیست و منابع طبیعی علت اصلی موضوع فوق می¬باشد. از طرف دیگر متاسفانه در سالهای گذشته شاهد زمین¬خواریهای گسترده در سطح شهرستان بوده¬ایم که نهادهای مسئول اقدام مناسبی را در این زمینه انجام نداده¬اند و متاسفانه امروز شاهد تخریب گسترده جنگلهایی هستیم که محیط شهر را احاطه کرده¬اند.
متاسفانه امکان دسترسی به تفریحات سالم در این شهر وجود ندارد. دو پارک بسیار کوچک موجود در شهر، فاقد حداقل استانداردها، جهت پارک نامیدن می¬باشند. در کنار نبود پارک در شهرستان متاسفانه مکانهای تفریحی شهرستان مانند آبشار شلماش، دشت نلاس و دشت باساوه که در روزهای تعطیل پذیرای شهروندان می¬باشند نیز هیچگونه امکاناتی ندارند. با نگاهی گذرا به این مکانها می توان به ضعف مدیریتی در شهرداری و شورای شهر پی برد که ناشی از عدم توجه این مسئولین به وضعیت روانی و رفاهی شهروندان است که دلیلی بر نبود تفکر شهرنشینی و فضاسازی های شهری از سوی این مسئولین می باشد.
در کنار همه موارد فوق فضای اجتماعی حاکم بر شهرستان با سرعت بسیار و غیر قابل باور تغییر کرده و در حال تغییر می¬باشد که سوالات زیادی را در ذهن انسان ایجاد می¬کند.این سوالات در حالی ذهن انسان را به خود درگیر کرده¬اند که نمی¬توان پاسخ قانع کننده¬ای برای آنها پیدا کرد!!! چرا در جامعه ما دروغ گویی به سرعت در حال گسترش است؟ چرا اعتماد عمومی روز به روز کاهش می یابد ؟ چرا رانندگی در شهر ما تا این اندازه اعصاب می برد؟ چرا در شهر ما این همه صدای بوق اتومبیل می آید چرا نرخ اعتیاد به سرعت در حال افزایش است؟ چرا هر روز افراد بیشتری به اشتغال در زمینه مواد مخدر می¬پردازند؟ چرا این شهر امروز رو به زوال دارد؟ چرا آسفالت خیابانی که هنوز چند ماه از افتتاح آن نمی گذرد اکنون این همه فراز و نشیب و دست انداز پیدا کرده است؟ چرا بی اخلاقی در جامعه هر روز بیشتر می شود؟ چرا در این شهر شاهد افت تحصیلی هستیم ؟ ( بر خلاف بسیاری از شهرهای همجوار!!! ) چرا آمار دانشجویان سردشتی در دانشگاه¬های برتر ایران روز به روز در حال کاهش است؟ چرا در این شهر علم انسانها و تخصص آنها فقط بر اساس مدرک ارزیابی می¬شود نه ملاکهای علمی ؟ چرا دانشگاههای ما تا این اندازه ضعیف هستند؟ چرا نخبگان شهری ما به جای حضور در دانشگاه های شهر باید در دورترین نقاط ایران به کار مشغول باشند؟ چرا فارغ التحصیلان مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری دانشگاههای معتبر ایران نه تنها نقشی در مدیریت شهر ندارند بلکه به ندرت نیز در دانشگاههای شهر دیده می¬شوند؟ چرا از ظرفیتهای علمی این شهر استفاده نمی¬شود؟ راستی چرا.........؟ وجود این سوالات نشانه کاهش شدید سرمایه اجتماعی در این شهرستان می¬باشد که در این سخن مجال توضیح بیشتر در این زمینه وجود ندارد.
 این تصویر کوچکی از جامعه امروز شهرمان است. راستی چه باید کرد؟
 
 راهکارهایی برون رفت از وضع موجود

1. تاسیس مرکز هم اندیشی توسعه شهرستان سردشت
 متأسفانه شهرستان سردشت امروز نشانی از توسعه ندارد و یکی از شهرهای ضعیف کشور در مبحث توسعه بوده که ناشی از عدم برنامه¬ریزی و عدم به کارگیری استراتژی‌های منطبق با توانمندی‌های شهرستان و حتی عدم به کارگیری استراتژی در مبحث توسعه شهرستان بوده است. شهرستان سردشت نیازمند تبیین استراتژی‌های دقیق علمی و میانبرهایی برای توسعه می¬باشد که باید با محوریت کانون‌ها و انجمن‌های علمی و پژوهشی و همچنین ایجاد تبادل آرا و افکار برای توسعه همه‌جانبه شهرستان باشند است.
سردشت نیروهای خلاق زیادی دارد و اگر سیاست های مفید و مثبتی در پیش گرفته شود که منطبق با علم و ایده های دانش بنیان باشند، می¬توان شهر را در مسیر توسعه پایدار قرار دهند. به منظور بهره گیری از استعدادهای نخبگان و خبرگان شهرستان لازم است که مرکز هم اندیشی توسعه شهرستان به عنوان یک نهاد عمومی غیر دولتی که به عنوان اتاق فکر و دیده بان توسعه برای شهرستان عمل کند، راه اندازی شود. تهیه سند توسعه راهبردی شهرستان و راه های رسیدن هرچه زودتر به پیشرفت در بخش های گوناگون می¬تواند بعنوان اولین هدف این مرکز در نظر گرفته شود. شناسایی مشکلات و همچنین ارائه راهکارهای مناسب برای برون رفت از آنها به نهادهای ذیربط مهمترین نتیجه تاسیس یک مرکز هم¬اندیشی مستقل خواهد بود. تاسیس کانونهای تخصصی اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و زیربنایی به منظور ایجاد توسعه پایدار در راستای تسریع رسیدن به اهداف اصلی مرکز و ارائه راهکارهای توسعه شهرستان می¬توانند از اقدامات اولیه این مرکز پس از تاسیس باشند. مرکز هم اندیشی توسعه به هیچ عنوان نباید یک مرکز سیاسی و دولتی باشد و تمام فعالیت های خود را باید به دور از سیاست زدگی دنبال کند.
2. توسعه گذرگاه مرزی کیله و تبدیل آن به یک مرز رسمی
سردشت دارای گمرک و مرز زمینی کیله با کردستان عراق می‌باشد که به گفته مسئولین محلی درحال تبدیل شدن به مرز بین المللی است. اگرچه در سطح محلی اقداماتی برای تبدیل مرز فوق به یک مرز رسمی صورت گرفته است و امکانات و زیرساختهایی نیز در طرف ایران مهیا شده است، اما متاسفانه شواهدی از انجام اقدامات لازم بین دو کشور در سطوح بالا جهت تبدیل به یک مرز رسمی دیده نمی¬شود. فاصله سردشت از طریق راه آسفالته با نقطه صفر مرزی ۱۴ کیلومتر است و فاصله آن با اولین شهر عراق قلادزه (قلعه دیزه) ۳۵ کیلومتر، با رانیه ۶۵ کیلومتر و با هولیر(اربیل) ۲۰۰ کیلومتر می باشد و این مسئله درحالی است که فاصله سردشت با شهرهای همجوار آن بانه، مهاباد و پیرانشهر به ترتیب 65، 125 و 85 و با مرکز استان( ارومیه ) 250 کیلومتر می¬باشد. تبدیل مرز کیله به یک مرز رسمی یک امر ضروری و درخواست اصلی شهروندان از دولت است که می¬تواند زمینه ساز توسعه شهرستان گردد. به گفته استاندار آذربایجان غربی " مرز کیله سردشت، بهترین راه در راستای کاهش هزینه صادرات آذربایجان غربی به کردستان عراق است و به همین دلیل باید برای فعال شدن این مرز، همت لازم به عمل آید." برای رسمی شدن مرز فوق لازم است که ضمن فراهم کردن زیرساختهای لازم اقدامات عملی در سطح وزارتخانه¬های دو کشور صورت گیرد. در صورت احداث جاده مواصلاتی بوکان – سردشت و گسترش مرز کیله و تبدیل آن به یک مرز بین ا-امللی شاهد کاهش چشمگیر در هزینه های صادرات و واردات کشور از منطقه شمال غرب و همچنین دسترسی راحت¬تر به دروازه ترانزیت بین¬المللی زاخو از مرز شمال غرب کشور خواهیم بود که مزایای بسیاری را از جنبه¬های اقتصادی برای منظقه و کشور به دنبال خواهد داشت کاهش حجم اقتصاد غیر رسمی و سالم سازی مبادلات مرزی، افزایش درآمد، افزایش اشتغال مستقیم و غیر مستقیم، کاهش هزینه¬های صادرات، کاهش مسافت بین استانهای آذربایجان غربی و سلیمانیه عراق، افزایش ضریب اطمینان و امنیت، افزایش انگیزه اقامت، رونق بخشیدن به اقتصاد منطقه و ایجاد روابط همجواری تأثیرگذار از مهمترین مزایایی است که رسمی شدن مرز کیله برای منطقه به ارمغان می-آورد.
 3. تسریع در پروژه جاده مواصلاتی سردشت – بوکان
همانطور که بیان شد یکی از مهمترین شاخصه های توسعه یافتگی در هر منطقه، وجود شبکه حمل و نقل و جاده های ایمن و مناسب برای دسترسی و ارتباط با سایر مراکز مهم کشور است. جاده ها تنها مسیر رفت و آمد عادی مردم نیستند بلکه بستری برای انجام فعالیت های تجاری و انتقال دستاوردها و پیشرفت های مردم نقاط مختلف به یکدیگر می¬باشند. شهرستان سردشت دارای سه محور ورودی از شهرهای بانه، مهاباد و پیرانشهر می¬باشد که متاسفانه از مرگبارترین و نامناسبترین جاده‌ها بوده که مسافرت و رانندگی در آنها بسیار دشوار بوده و علی¬رغم این موضوع و با وجود ترافیک زیاد ماشین ها در جاده های این شهر مرزی اقدامات امنیتی و عریض کردن جاده ها در این جاده ها انجام نشده است. اصلاح جاده های خطرساز سردشت به بانه، سردشت به پیرانشهر و سردشت به مهاباد اصلی ترین طرحهای عمرانی جاده ای می¬باشند که باید در کنار ایجاد جاده مواصلاتی سردشت-بوکان صورت گیرند.
 جاده مواصلاتی سردشت- بوکان به طول ۱۰۵ کیلومتر شهرستان های بوکان و سردشت را مستقیماً به هم وصل می کند و به نحوی سردشت را از بن بست ارتباط با سایر مناطق کشور نجات می¬دهد. این پروژه از پروژه¬هایی است که علیرغم اینکه چندین سال از خبر شروع آن می گذرد؛ تاکنون پیشرفت خاصی در آن مشاهده نشده است. آنچه که مشخص است احداث این جاده موجب ایجاد تحولی شگرف در منطقه و شهرستان سردشت خواهد شد که در صورت رسمی شدن مرز کیله نتایج بسیار مناسبی را برای سردشت به همراه خواهد داشت. جالب است که تکمیل این پروژه همواره ابزار انتخاباتی مناسبی بوده است در دست کاندیداهای انتخابات مجلس، شوراها و ... .
 4. تخصیص یک کرسی مستقل نمایندگی در مجلس شورای اسلامی به شهرستان سردشت
 هم اکنون شهرستان سردشت دارای یک کرسی نمایندگی مشترک با شهرستان پیرانشهر می¬باشد که این امر مشکلات فراوانی را در سالیان گذشته برای رسیدگی به امورات اساسی شهرستان در حیطه اختیارات نماینده به جای گذاشته است که بارزترین آن محروم ماندن شهرستان از تصویب و تخصیص بودجه های ملی و استانی مورد نیاز شهرستان می¬باشد. گستردگی حوزه انتخابیه در کنار وقت کم برای رسیدگی و سرکشی به منطقه توسط نماینده مخصوصا در دوسال گذشته منجر به تضییع حقوق عمومی مردم شهرستان سردشت شده است. یکی از موارد مهم محروم ماندن شهر در زمینه تصویب بودجه است که تنها می توان با اعطای یک نماینده مستقل در مجلس این کمبودها و محرومیت ها را جبران کرد. داشتن ظرفیت های بالای فرهنگی، جمعیتی، سیاسی، اقتصادی، گردشگری، کشاورزی و ... در کنار ظلم آشکاری که بر این شهر شده است، از جمله شاخصه های ویژه ‌ی شهرستان در برخورداری از کرسی نمایندگی مستقل مجلس شورای اسلامی می-باشند.
 5. حمایت از افزایش تولید انگور سیاه و تاسیس صنایع تبدیلی مخصوص به آن
 در سردشت انگوری می¬روید که آنرا "تری ره شه " یا انگور سیاه می¬نامند. این نوع انگور یک محصول کاملا ارگانیک می¬باشد که در مناطق طبیعی شیب‌دار و کوهستانی تولید می¬شود و دارای کیفیت بالا ، ماندگاری طبیعی و به دور از مواد نگهدارنده و شیمیایی می¬باشد ویژگی های منحصر به فرد این انگور آنرا به بهترین نوع انگور در جهان تبدبل کرده است. متاسفانه انگور سیاه سردشت با غفلت چند دهه¬ای برای معرفی به بازارهای ملی و جهانی و استثمار از طرف کارخانجات مواد غذایی مواجه بوده است. بالغ بر 5000 هکتار از اراضی این شهرستان به کشت انگور سیاه اختصاص یافته و سالانه بیش از 30 هزار تن انگور بصورت کاملا ارگانیک و بدون استفاده از سموم در آن تولید می شود. بخش اعظم انگور تولید شده به وسیله کارخانجات کنسانتره خریداری و به بازارهای جهانی به ویژه ترکیه، فرانسه، اسپانیا و پرتغال صادر می شود و متاسفانه درصد بسیار کمی از این محصول به مصرف داخلی می¬رسد. به دلیل نبود صنایع تبدیلی، عدم وجود رقیب و دلالان زیاد، انگورکاران همواره در فروش محصول با مشکل مواجه بوده¬اند و متاسفانه درآمد بسیار اندکی از این درآمد زیاد به انگورکاران تعلق گرفته است. متاسفانه شهرستان سردشت، اولین شهرستانی است که کارخانه کنسانتره‌اش در چند قدمی خویش که با صرف هزینه میلیاردی تاسیس شده است شرمنده و روسیاه انگور سیاهش با شهرت جهانی شده است و درش را به روی خود بسته است. با توجه به وجود زمینه¬های سرمایه¬گذاری در صنعت انگور سیاه و سودآور بودن آن، تاسیس صنایع تبدیلی انگور سیاه، سردخانه ها و همچنین حمایت از سرما¬یه گذاری¬های بخش خصوصی در این شهرستان با توجه به وجود زمینه¬های صادراتی گوناگون از طریق اعطای مشوقهای سرمایه¬گذاری به سرمایه¬گذاران و همچنین معافیتهای مالیاتی منجر به شکوفایی اقتصادی شده و گسترش تولید، کاهش بیکاری و همچنین کاهش اشتغال در اقتصاد زیر زمینی را به دنبال خواهد داشت.
 6. تبدیل سردشت به قطب گردشگری
شهرستان سردشت به دلیل وجود جاذبه های طبیعی و محیطی با داشتن پوشش جنگلی وسیع و منابع آب فراوان دارای جاذبه های بسیار زیادی است که آنرا به یک محدوده جغرافیایی استثنایی تبدیل کرده است. آبشار شلماش، گردنه زمزیران، آبشار رزگه، آبشار چکوو، رودخانه زاب، تفرجگاه خدرآباد، دره گرژال، دشت وزنه، دشت باژار، تفرجگاههای زوران، بیوران و باساوه، چشمه سنگی گراوان، وجود 8۰٬۰۰۰ هکتار جنگل در سطح ناحیه و چشمه سارهای متعدد، جاذبه های فرهنگی، آثار تاریخی و باستانی (از جمله قلعه باستانی ربط مربوط به هزاره قبل از میلاد، شهر موساسیر مربوط به دوران مادها، مربوط به دوره اشکانیان در فاصله 2 و 3 کیلومتری شمال شهر، پل قلاتاسیان مربوط به دوره سامانیان، حمام قدیمی در داخل شهر مربوط به دوره عزیزخان موکری وزیر کرد دوران قاجار) از جمله جاذبه¬های طبیعی و گردشگری این شهرستان می¬باشند. توجه به صنعت گردشگری در شهرستان می تواند این منطقه را در ردیف پر درآمدترین نقاط از نظر جلب و جذب گردشگر تبدیل کند؛ بنابراین شهرستان سردشت می تواند به عنوان قطب مهم گردشگری کشور با برنامه ریزی دقیق مورد بهره برداری کلان اقتصادی نیز قرار گیرد. متاسفانه به دلیل عدم وجود زیرساختهای لازم و توجه به مقوله گردشگری بعنوان یکی از راهکارهای توسعه؛ این پتانسیل در حال از دست رفتن می¬باشد. لذا لازم است با هدف توسعه همه جانبه و پایدار، ضمن توجه به حساسیتهای فرهنگی، با ظرفیت سازی جدید و برنامه ریزی جامع نسبت به توسعه اقتصادی و افزایش درآمد ارزی و اشتغال در این بخش اقدام کرد.

/ 0 نظر / 34 بازدید