معرفی شهرستان سردشت

معرفی شهرستان سردشت

اطلاعات کلی
کشور: ایران
استان: آذربایجان غربی
شهرستان: سردشت
بخش: مرکزی
نام(های) دیگر: بهشت کردستان
نام(های) قدیمی: زردشت

مردم
جمعیت: ۵۰٬۱۱۵ نفر  (تا سال 1391)
رشد جمعیت ۴ درصد
زبان‌ گفتاری: کردی سورانی مکریانی
مذهب: سنی

جغرافیای طبیعی
ارتفاع از سطح دریا ۱۴۸۰ متر

آب‌وهوا
میانگین بارش سالانه ۹۵۰ میلیمتر

اطلاعات شهری
ره‌آورد: انگورسیاه، عسل، انجیر، کالاهای خارجی

سَردَشت (کردی : Serdeşt) از شهرهای کردنشین استان آذربایجان غربی و مرکز شهرستان سردشت است، که در جنوب غربی این استان و امتداد جنوبی ارومیه قرار دارد و با شمال کشور عراق و اقلیم فدرال کردستان عراق همسایه است. بر پایه سرشماری سال ۱۳۸۵، جمعیت این شهر برابر با ۴۷٬۱۱۵ نفر بوده است. ارتفاع این شهر از سطح دریا ۱۴۸۰ متر می‌باشد. مردم این شهر کردزبان بوده و با کردی سورانی و لهجه موکریانی(مکریانی) صحبت می کنند. مردم سردشت پیرو مذهب شافعی اهل سنت هستند.

جغرافیا
سردشت در دامنه کوه گرده سور (Gerde Sûr) گسترده شده است، کوهستانهای قندیل در شمال غربی سردشت قرار دارند. سردشت از شمال با پیرانشهر ، از شرق با مهایاد و بوکان و از جنوب شرق با بانه در استان کردستان همسایه است.سردشت از غرب با شهرهای رانیه و قلعه دیزه و استان اربیل(هولیر) و از جنوب با شهر سلیمانیه و شهر شارباژیر و ماوت در استان سلیمانیه همسایه است. همچنین سردشت دارای ۱۰۰ کیلومتر مرز با کردستان عراق می باشد.

زبان
مردم سردشت به زبان کردی سورانی و با لهجه موکریانی (مُکریانی) صحبت می کنند. البته مردم منطقه سردشت ته لهجه خاص و شیرینی در لهجه موکریانی خود دارند. سورانی موکریانی شاخه ای از کردی کرمانجی شمالی محسوب می شود و قرابت های همسان با سورانی هولیر در استان اربیل و سورانی بابانی استان سلیمانیه در کردستان عراق دارد. موکریان(مکریان) - Mukerian نام امارت تاریخی است که پیش ازقانون جدید تقسیمات کشوری به منطقه ای در شمال غربی ایران گفته می شد که شامل شهرستانهای تکاب، بانه، سقز، شاهین دژ، بوکان، سردشت، اشنویه، مهاباد و ارومیه، پیرانشهر و نقده میشد .البته منطقه رانیه و پژدر و قلادزه را نیز به لحاظ قرابت زبانی و فرهنگی نیز جزء موکریان به حساب می آیند.

ایلات سردشت
از ایلات و عشایر سردشت می توان به ایل گورک، منگور، مامش ،ملکاری، ایل بریاجی، میراودلی و بیگ زاده را نام برد. پراکندگی عشایر سردشت به شرح زیر است: ایل گورک : شهر ربط، اطراف پاراستان، سیسر، هندآباد، مکل آباد، بریسو، اطراف جاده مهاباد و بوکان
منگور: منطقه میرآباد، آلواتان، دوله تو، دارمه کون، ئالاوان، سوستان، گرور، نیزه، دشت وزنه
ایل بریاجی و ملکاری : سردشت، نلاس، بیوران، قلعه رش، بیزیله، بیشاسب، ملاشیخ، مزرا
میراودلی : آلان و بیژوه، بیتوش
بیگ زاده و باپیرآقایی : سردشت، شلماش، آلان.
 
جمعیت
جمعیت شهرستان سردشت براساس پبش بینی های نرخ رشد سالانه و احتساب مهاجرت های منظور نشده در آمارها در سال ۱۳۹۰ بالغ بر ۹۷٬۰۰۰ نفر می باشد.و دارای رشد 3.6 درصدی جمعیت می باشد.

 جغرافیای طبیعی
ناحیه سردشت به دلیل وجود جاذبه های طبیعی – محیطی و مناظر بکر و فوق العاده و همچنین آداب و رسوم و ویژگی های ناحیه در استان و حتی کشور یک محدوده جغرافیایی استثنائی است. جاذبه های طبیعی – محیطی از جمله (آبشار شلماش در فاصله ۸ کیلومتری شهر، گردنه زمزیران بین سردشت و مهاباد، آبشار رزگه در منطقه آلان، آبشار چکوو تفرجگاه خدرآباد و پردانان و دره گرژال در جاده سردشت به پیرانشهر، دشت وزنه در دامنه کوهستان های قندیل، دشت باژار، تفرجگاه و مصیف زوران، تفرجگاه بیوران و باساوه، کانی گراوان در کیلومتر ۱۵ جاده مهاباد، و وجود ۹۰٬۰۰۰ هکتار جنگل در سطح ناحیه و چشمه سارهای متعدد، جاذبه های فرهنگی (آداب و رسومات خاص)، آثار تاریخی و باستانی ناحیه (از جمله قلعه باستانی ربط در ۱۵ کیلومتری شهر مربوط به هزاره قبل از میلاد، شهر موساسیر ربط مربوط به دوران مادها، مربوط به دوره اشکانیان در فاصله ۲ و ۳ کیلومتری شمال شهر، محوطه تاریخی ساوان در فاصله ۲۵ کیلومتری شهر، پل قلاتاسیان مربوط به دوره سامانیان، حمام قدیمی در داخل شهر مربوط به دوره عزیزخان موکری وزیر کرد که مربوط به دوران قاجاری است و محوطه های تاریخی متعدد که هنوز در سطح ناحیه شناسایی و کشف نشده اند، را می توان به عنوان بستر و زمینه ساز رشد و شکوفایی ناحیه در زمینه های مختلف اجتماعی و اقتصادی و توریستی دانست؛ با ذکر این اوصاف باید گفت که سردشت قابلیت تبدیل به منطقه نمونه گردشگری را دارد.

حوادث تاریخی
بمباران شیمیایی سردشت در زمان جنگ ایران وعراق: بمباران شیمیایی سردشت در تاریخ ٧ تیر ماه سال ١٣۶۶ در ساعت ۴ و ۳۰ دقیقه بعد ظهر اتفاق افتاد که در این حمله ۴ بمب شیمیایی در شهر سردشت و 3 بمب در روستاهای اطراف فرود می آیند . سردشت را اولین مورد استفاده از سلاح های شیمیایی در تاریخ می نامند .

بازار و گمرک
سردشت دارای دو بازارچه فعال مرزی کیله و بیژوه در منطقه آلان است . که از طریق گمرک قضایی و بازارچه کیله در سال۱۳۸۹ ۵۷ میلیون دلار کالا صادر شده است.سردشت مبداء صدور کالاهای خارجی به بازارچه ها و پاساژهای شهرهایی چون بانه، مهاباد و پبرانشهر و حتی ارومیه، میباشد.چالب توجه اینکه این در شهرهای مذکور کالاها با قیمت های گذاف تر فروخته می شوند ولی در شهر سردشت با قیمت نازل می توان آنها را خرید.
همچنین سردشت دارای گمرک و مرز زمینی کیله با کردستان عراق می باشد که درحال تبدیل شدن به مرز بین المللی است . فاصله سردشت از طریق راه آسفالته با مرز ۱۴ کیلومتر و فاصله هوایی سردشت با نقطه صفر مرزی کیله ۸ کیلومتر می باشد، و فاصله سردشت با قلادزه (قلعه دیزه) ۳۵ کیلومتر و با رانیه ۶۵ کیلومتر و با هولیر(اربیل) ۲۰۰ کیلومتر می باشد. با افتتاح مرز بین المللی کیله، سردشت به دروازه ترانزیت ایران در شمال غرب به کردستان عراق، ترکیه، سوریه و حوزه مدیترانه تبدیل می شود.

 آبشار شلماش
 آبشار شلماش از مهمترین آبشارهای است که در سطح استان آذربایجان غربی جاری است و مورد توجه و استفاده گردشگران می باشد؛ آبشار شلماش با دره ای سرسبز و زیبا در کنار جنگل های پراکنده، در نزدیکی شهر سردشت واقع شده و یکی از شاخه های رودخانه معروف "زاب کوچک" محسوب می شود. این آبشار که در واقع از سه آبشار تشکیل شده هم اکنون به صورت منطقه ای تفریحی درآمده که همه ساله به خصوص در فصل گرما هزاران نفر از مناطق مختلف و به خصوص از شهرهای کردنشین برای دیدن آن عازم سردشت می شوند. سه آبشار به ترتیب و پشت سر هم قرار گرفته اند که اولین آنها در نزدیکی محل توقف و پارکینگ قرار گرفته است. برای دیدن دو آبشار بعدی باید مسافتی نسبتا زیاد را پایین رفته و وارد دره ای عمیق شوید. البته در حال حاضر با احداث پله و حصارهایی بالا و پایین رفتن از دره راحت تر و کم خطر تر شده است.
در فصل بهار این آبشار پر آبترین روزهای خود را می گذراند، گرچه آب و هوای منطقه تا اواسط اردیبهشت هم سرد است ولی خرداد ماه احتمالا می تواند فصل مناسبی برای سفر به این منطقه باشد. مسیر سردشت به آبشار شلماش مسیر زیبا و پر درختی است. جاده مذکور آسفالت و مناسب بوده و در مدت کوتاهی کمتر از 20 دقیقه می توان به آبشار رسید. مغازه کوچکی نیز در کنار آبشار وجود دارد که می توان برخی از مواد غذایی  و اقلام مورد نیاز را از آن تهیه نمود.

چشمه گراوان
این چشمه از چشمه های آب معدنی می باشد که املاح درآن حداقل یک گرم در لیتر می باشد. این چشمه در نزدیک روستای«کانیه گویز» در جنوب شرقی حوضه ی زاب واقع است. که آب جوشان از آن بیرون می آید. در کل این چشمه، معدنی و گازدار می باشد. حتی در امور پوست درمانی مورد استفاده قرار می گیرد. این چشمه در جوار شرقی رودخانه زاب بین روستاهای «هرمز آباد» و « کانیه گویز» بر روی سازند
فیلیت هوموژنز (یکنواخت) و آبرفت های رودخانه ای قرار دارد. آب این چشمه پس از جریان در سطح زمین از خود موادی بر جای می گذارد که روز به روز بر حجم توده مخروطی شکل آن افزوده میگردد. آب آن از نظر سنتی جهت معالجه امراض جلدی شهرت داشته و خواص درمانی و بیوفیزیولوژیکی دارد.
چشمه گراوان بر فراز تپه ای رنگی در میان دشتی زیبا و جنگلی سرسبز در نزدیکی روستای "کانی گویز" سردشت قرار دارد. آب این معدنی و گازدار است که به گفته محلی ها، این آب که املاحش دست کم یک گرم در لیتر است، خواص درمانی دارد و برای درمان بیماری های پوستی به کار می رود.
گفتنی است تپه ای که اکنون چشمه بر فراز آن جای دارد، حاصل نشست املاح چشمه است که به مرور زمان به چنین تپه زیبایی بدل شده است.

پل قلعه تاسیان
یکی از پلهای موجود بر رودخانه زاب صغیر پل قلا تاسی یا قلاتاسیان است که به مرور زمان و همچنین بالا آمدن آب موجب تخریب لایه های سست سطحی آن شده طول پل شمالی- جنوبی است و در حقیقت به استثنای یکی از ستونهای شمالی سنگ چینی که ملاط ان تقریباً از پایه شروع شده بقیه ستونها را نگهای طبیعی طرفین پل که ناشی از شیب تند کوهستانی و آخرین دامنه آن است با سه ستون سنگی نیمه تمام طبیعی که هر کدام با سنگ چینی محکم پایه های اصلی پل را تشکیل می دهند ساخته شده است. این پل بر سر راه قدیمی میر آباد به مهاباد در قسمت شمالی رودخانه زاب کوچک بنا شده نزدیکترین روستا به پل قلاتاسیان از سمت غربی روستاهای نبی آوا و موسالان است. احتمالاً این پل در اواسط قرن سیزدهم هجری و به دستور شیخ مولانا از مریدان شیخ یوسف الدین برهان بنا شده باشد و به گفته ای به پل مولانا نیز شهرت دارد.
این پل دارای سه دهنه و چهار ستون است طول تقریبی آن پنجاه متر و عرض آن در قسمت پایین ده متر و در قسمت فوقانی چهار متر است ارتفاع آن تا کف دهانه تقریباً پانزده متر می باشد

رودخانه زاب
 یکی از رودهای غربی ایران به طول ۴۰۰ تا ۴۴۰ کیلومتر که از کوههای کردستان سرچشمه میگیرد و به طرف مغرب ایران خارج از مرز در کشور عراق به رود دیاله و سد دوکان و سپس به دجله می پیوندد. شاخه ای از زاب صغیر(که لوی) از کوههای شمال غرب پیرانشهر (سیاه کوه با ارتفاع ۳۵۷۸ متر)شروع شده و ضمن دریافت آب از شعباتی مانند لاوین، بادین وارد تنگ گرژال می شود آنگاه در دشت که لوی ۶ کیلومتری سردشت جریان پیدا می کند آنگاه از زیر پل فلزی (سردشت- مهاباد- بانه) عبور می کند و در پیچ وخم کوهستان جریان پیدا می کند و شعبات دیگری مانند چم شلماش و رزگه را دریافت می کند و آنگاه مرز بین ایران و عراق را در منطقه آلان تشکیل می دهد. و بعداً به نام چم تیت وارد خاک عراق شده و سپس با دریافت شعبات مهم دیگر به دریاچه دکان عراق می ریزد و به دجله می پیوندد.
از مهمترین آثار حیات انسان اولیه را می توان در محدوده زاب در دره انجیران در ۲۶ کیلومتری جاده ی مهاباد- سردشت در صخره ای از نوع سنگهای نیلی رنگ می توان یافت. که بر آن کتیبه ای تصویری حکاکی شده است که با خود راز انسانهای عهد کهن را دارد. این کتیبه به خوبی بیانگر رابطه مستقیمی است، بین انسان و رودخانه. در این کتیبه تصویری از عده ای از افراد را نشان می دهد که با خود شیئی یا اشیایی را با کلک وقایق ابتدایی به سوی دیگررودخانه می برند. انسانهای دیگر ناظر بر جریان ایستاده اند. آیا اینان گوسفند یا کل یا بز کوهی را برای قربانی و نذر به پیشگاه الهه آبها به آن سو می برند
بر روی رودخانه زاب پل قلعه تاسیان و پل فلزی که سردشت را به شهرهای بانه و مهاباد وصل می کند قرار دارد که توسط عزیزخان مکری سردار کل داماد امیر کبیر ساخته شده است.
شاخه‌ای از زاب صغیر (کةڵوێ) از کوههای شمال غرب پیرانشهر (سیاه کوه با ارتفاع 3578 متر) شروع شده و ضمن دریافت آب از شعباتی مانند چم لاوین، چم بادین، جانداران وارد تنگ گرژال می‌شود، آنگاه در دشت کةڵوێ 6 کیلومتری سردشت جریان پیدا می‌کند، آنگاه از زیر پُل فلزی (سردشت ـمهاباد ـ بانه) عبور می‌کند و در پیچ و خم کوهستان جریان پیدا می‌کند و شعبات دیگری مانند چم شلماش و رزگه را دریافت می‌کند و آنگاه مرز بین ایران و عراق رادر منطقه آلان تشکیل می‌دهد. و بعداً بنام چم تیت وارد خاک عراق شده و سپس بادریافت شعبات مهم دیگر به دریاچه دُکان عراق می‌ریزد و به دجله می‌پیوندد.
     
 روستای بیوران
روستای بیوران سفلی از توابع شهرستان سردشت می باشد که دارای مناظر بدیع وزیبایی میباشد وجود کوهساران زیبا همراه با کوچه باغ ها وباغ های سرسبز وپر از میوه بهمراه رودخانه های خروشان و چشمه های آب سرد وآوای کبک وبلبل وقناری ...

(حمام قدیمی سردشت (گرمابه بیستون سردشت
این حمام جنب کاروانسرای الیاس آقا (پارک فعلی شهر) به دستور سردار کل عزیزخان مکری در زمان قاجاریان احداث شده است که مالکیت حمام به اداره کل اوقاف وامورخیریه بوده که از موقوفات مسجد جامع شهرسردشت می باشد.

/ 0 نظر / 11 بازدید