<

زمزیران
دانشنامه تاریخ ،جغرافیا، فرهنگ و ادبیات و فولکلور و جاذبه های گردشگری شهرهای(سردشت و پیرانشهر) 
قالب وبلاگ
نويسندگان
لینک دوستان



ایل منگور از جمله ایلات مکری است که در منطقه سردشت، مهاباد و پیرانشهر ساکن هستند.آنها در زمان سلطنت کریم‌خان زند تحت ریاست باپیرآقا از عراق به منطقه‌ایل‌تیمور در مهاباد روی آوردند و ساکنان بومی ایل تیمور را رانده و یا حت تسلط خود درآوردند و در جای آنها ساکن‌شدند.همینکه ایل منگور در این نواحی استقراریافتند،سر از اطاعت حاکم وقت مهاباد "بداق خان" پیچیدند و بنای بی‌نظمی را گذاشتند.با نقشه بداق خان و همکاری احمد خان مقدم مراغه ای حاکم وقت مراغه،با پیرآقا به مراعه کشانده می‌شود و بهمراه حدود یکهزار نفر از سوارانش در یک شب به قتل می‌رسند.بعد از این مسئله ایل منگور مدتها در حال رکود بودند،در سال 1235 هجری قمری شخصی به نام با پیرآقای دوم، نوه باپیرآقا در ایل ظاهر می‌گردد و برای ازدیاد نسل چندین زن می‌گیرد. منگورهای امروزی از اولادان او و زنانش می باشند از این رو طوایف منگور را بنام آن زنان نامگذاری کرده‌اند.در کل،ایل منگور دارای شش طایفه هستند که عبارتند از طایفه زیَرین، شم، مروَت، ئامان، زیَن (زینب) و خدر(خضر)، پنج طایفه اول را کادرویش می‌گویند. به لحاظ مذهبی منگورها سنی وشافعی مذهبند، شیرین صحبت و مهمان نوازند. رئیس طایفه همیشه از طایفه"زیرن" یا "شه م "انتخاب شده است. مشخص ترین فرد ایل منگور از نسل باپیرآقا حمزه آقا می‌باشد که داستان قیام او در زمان سلطنت ناصرالدین شاه قاجار و پیوستنش به لشکر شیخ عبیدالله شمزینی مشهور است و منظومه کردی سرگذشت او به نام "به یتی هه مزه ئاغا" بسیار شنیدنی‌است که در سال 1298 هجری قمری براساس نقشه امیر نظام گروسیَ حاکم وقت مهاباد به دام افتاد و کشته شد.هم‌چنین"ملا خلیل گوره مر" که در سال 1307 شمسی با دولت مرکزی ایران بر سر مسئله لباس متحدالشکل وارد جنگ شد از این ایل بود. (مولودی،1373،ص18)

هۆزی مه‌نگور له کۆنه‌وه له نێوان شاری کۆیه تا کوو شاری مه‌هاباد ،سابلاخ، گه‌رمێن کوێستانیان کردوه،به هۆی تێپه‌ر بوونی زه‌مان ره‌وتی عێلاتی به‌ره به‌ره که‌م بۆته‌وهو خه‌ریکی کشتوکاڵ و ئاژه‌ڵداری بوونه و تا ئێستاش هه‌ر به‌رده‌وامن،به‌هۆی ئه‌وه‌ی که ئه‌و ناوچه‌یه زۆربه‌ی کوێستانه کشتوکاڵ کیفایه‌تی بژیوی خه‌ڵک ناکات خه‌ڵکی ناوچه‌ زۆربه‌ی ئاژه‌ڵداری ده‌که‌ن : به‌رهه‌می کشتوکاڵی ئه‌و ناوچه‌یه . بریتین له: گه‌نم،جۆ،نۆک. .

کوێستانه‌کان

کوێستانی سه‌ران، له‌ند ، گه‌ده ، قه‌ندیل ، دۆڵێ شێخان ، بێ هه‌نگوین ، پانه‌سه‌ر و دووسه‌ر ، پیره‌سه‌نان

جێگای مێژویی

قه‌لاتێ شای ، گردی گرد نه‌ڵێن، له ناوچه‌ی نه‌ڵێن،پردی قه‌ڵاتاسیان؛ زۆر که‌لوو په‌لی سه‌ده‌می ئه‌شکانیه‌کان له ئاسن و نوسراوه دۆزراوه‌ته‌وه

بۆ زانیاری زیاتر له سه‌ر قه‌ڵاتێ شای : برواننه تمدن مهاباد . نوسراوی محمود پدرام

هۆزی مه‌نگور له رۆژئاوای شاری مه‌هاباد له‌ نێوان ناوچه‌کانی سه‌ر به‌شاره‌کانی پیرانشار و سه‌رده‌شت تا ده‌گاته‌ به‌شێکی نیو خاکی کوردوستانی عێراق جێگیر بوه.

تا ئیستا سه‌رژمێریکی تایبه‌تی بۆ دیاری کردنی جه‌ماوه‌ری ئه‌و هۆزه نه‌کراوه ¡بڵام به‌ بۆ چوونی پسپۆران وا ده‌رده‌که‌وێت که‌ راده‌ی ژماره‌ی دانیشتوانی ئه‌و ناوچه زیاتر له‌ په‌نجا هه‌زار که‌س ده‌بێت . زانست و ئاگاداری له‌سه‌ر چۆنیه‌تی پێکهاته‌ی‌ ئه‌و هۆزه‌ له ‌رابردودا نادیاره¡ به‌داخه‌وه هه‌ڵکه‌وتی جوغرافیبایی‌ گه‌لی کورد به‌گشتی و دابه‌ش بوونی ئه‌و میلله‌ته‌ رێگای پێشکه‌وتن و بووژانه‌وه‌ی پی نه‌دراوه تا بتوانێ له‌ سه‌رمێژوی خۆی لێکۆلینه‌وه بکات¡ ئه‌گه‌ر شتێکیش نوسرابێت به‌شێکی زۆری تا ئێستا له‌ کتێبخانه‌کاندا وه‌ده‌ست ناکه‌وێت .

هیوادارین ره‌وتی دێموکراسی و رێزنان له‌مافی مرۆڤ ¡ هه‌وڵێکی باش بێنێته‌ پێش بۆ روناکبیران و شۆرشگێرانی ئه‌و گه‌له‌ تا میلله‌تی کوردیش به‌هه‌مو هۆز و تیره‌کانیه‌وه خاوه‌ن مال و فه‌رهه‌نگ و مێژوی خۆی بێت و بریاری له‌سه‌ر بدات و به‌ئاشتی و برایه‌تی ده‌گه‌ڵ ‌گه‌ڵانی ناوچه‌دا بژی

هه‌روه‌ها داواکارین هه‌ر که‌سێک زانیارێکی تازه‌ی هه‌بیت یان بیرورای بۆ پته‌و کردنی ئه‌و مالپه‌ره‌ هه‌بیت بۆمان به‌ ئادرێسیmangurtribe@hotmail.com بنێرێت به‌ سپاسه‌وه‌ ده‌ ناو مالپه‌ره‌که‌دا جێگای ده‌که‌ینه‌وه‌ . به‌لام داواکارین رێز مافی گشتی پارێزراو بیت و مه‌سئوولیه‌تی بابه‌ته‌که‌ ده‌که‌وێته‌ سه‌ر شانی نوسه‌ر و ده‌بێ لێ به‌رپرسیار بێت

به‌شی هه‌ره‌زۆری ئه‌و هۆزه له کوردوستانی ئیران دا جێگیره¡ له‌و به‌شه دا زیاتر له‌170 ئاوایی هه‌یه(گوند) که له رۆژئاوای مه‌هاباد هاوسێ هۆزی گه‌ورک له‌پیرانشار دا هاوسێی هۆزی مامه‌ش و پیران و له‌لای سه‌رده‌شت را ده‌گه‌ڵ هۆزه‌کانی گه‌ورکی سه‌رده‌شت و سوێسنی وله لای بۆکانه‌وه د‌‌گه‌ڵ هۆزی دێبۆکری هاوسێیه‌ و له‌کوردوستانی ئێراق دا تا ده‌وروبه‌ی شاری قه‌لادزێ بڵاو بۆته‌وه ¡ له‌ و ناوچانه‌دا تیره‌کانی ئه‌و هۆزه‌ ده‌ژین که‌... ‌بریتین له‌ :

١ـ کادروێشی

٢ـ زره‌کادروێشی

٣ـ فه‌قێ یه‌یسی

۴ـ مه‌رنه‌که‌نه‌

۵ـ ئاڵی سێمانه‌

۶ـ که‌ڵهور

٧ـ برایمه‌سه‌نه

‌٨ـ باب ره‌سوه

٩ـ باریک

١٠ـ چه‌کاڵه

١١ـ له‌نگه‌ری که‌چه

١٢ـ ره‌نه‌ی

١٣ـ زوودی

١۴ـ وه‌جاخ

١۵ـ گورگه‌د‌یی

١۶ـ چناریی

١٧ـ جاف

١٨ـ بنی عه‌باسی

١٩ـ سه‌کر

٢٠ـ فه‌قێ نه‌بئ

٢١ـ شێخ شه‌ره‌فی

٢٢ـ کاکه‌سور‌یی

٢٣ـ مه‌رزینگ

24-ره‌زگه‌یی

25- خدرمامه‌سێنه‌

تێبینی: له‌هێندێک ئاوایه‌کانی ئه‌و ناوچه‌یه دا چه‌ندین ماله‌ی سه‌ییدده‌ژین¡ هێندیک له‌و تیرانه چه‌ند به‌ره‌ باب پێک دێنن¡¡ که‌ پێ ئیمکان و زانیاری باسیان لێوه‌ده‌که‌یین.

تیره‌ی هه‌ره به ده‌سه‌ڵاتی ئه‌و هۆزه کادروێشیه‌کان بوونه که به پێ به‌ڵگه زیاتر له‌ دوو سه‌ده‌یه که له‌و ناوچه‌یه‌دا جێگیر بوون دیاره له سه‌ر وشه‌ی مه‌نگور بۆ چونی جیاواز هه‌یه که ئه‌مه لێره‌دا ئاماژه‌ی پێ ناکه‌ین

کادروێشیه‌کان

وا ده‌گێرنه‌وه که بابه ده‌روێش دوو برای هه‌بوه به‌ ناوی مه‌لای سریلان و برایه‌کی دی نێوی مه‌لا سێمان بوه .له سه‌رده‌می ده‌سه‌ڵات داری عوسمانێکان دا به‌ هۆی په‌یوه‌ندی که به بنه‌ماڵه‌ی شێخانی شه‌مزینی بۆ ئیرشاد و ئیداره‌ ناوچه ناردراوه‌ته به‌ری مێرگان و میراوێ ئه‌ورۆ¡ هاوسه‌ری بابه ده‌روێش نێوی مامی گۆن بوه .

بابه ده‌روێش سێ کوری هه‌بوه به‌ناوی شه‌مس و ئه‌مه‌ر و خدر هه‌بوه که گڵکۆی بابه ده‌روێش له گوندی گۆڕ ه مه‌ری ناوچه‌ی میراوێ مه‌نگور دا ده‌بیندرێ ( گردی راوکان ) به‌ کاولی بابه ده‌روێش ناسراوه .گوندی گۆره‌مه‌ر گوندێکه که گۆری ئه‌مه‌ر کوری بابه‌ده‌روێش له‌ وێیه‌ جا بۆیه‌هه‌ر به‌و ناوه¡نێو نندراوه. شه‌مس کورێکی بووه به ناوی شه‌مسی شه‌مسان ئه‌ویش دوو کوری هه‌بوه ¡ئومه‌ر و خدر ¡خدر بابی باپیر و باپیر که به نێوی باپیر ئاغای مه‌راغه مه‌نشور بوه که له ساڵ1771 زایینی له‌ شاری مه‌راغه‌ بۆ خۆی و هه‌زار سواری به‌ فێل و نا جوامێرانه شه‌هید ‌ کراوه ئه‌و ساله به سالی باپیر ئاغای ( باپیرئاغای مه‌راغه ) نا ده‌بردرێ.

ده‌توانین بڵین دوای ئه‌و کوشتاره‌ هۆزی مه‌نگور توشی نسکۆیه‌کی گه‌وره بوو به‌ڵام له لای دیکه‌وه بوو به ده‌ر‌سێکی گه‌وره¡دوای کوره‌کانیان ژن به‌ژنه‌یان به‌داکیان کردوه که ‌ئه‌و مه‌سه‌له‌ مه‌نشوره کوتراوه کاتێک ژنه‌کان منداڵی یکتریان هه‌ڵگرتوه‌ کتویانه‌ ئه‌وه ( ئه‌وه نه‌وه‌مه و برای یا خوشکی مێردمه ) ¡به‌و جۆره تا کوو له‌ لایه‌ک حه‌شیمه‌تیان زۆر بێته‌وه له‌لای دیکه پاکو و خاوێنی هۆز پارێزراوه دوای ئه‌وه‌ی که خۆیان ته‌یار کردوه.

باپیر ئاغای مه‌راغه یا باپیر ئاغای هه‌وه‌ل دوو کوری هه‌بوه ¡¡ئاره‌حمان و ئه‌مه‌ر¡¡به‌ره‌ی ئاره‌حمانی باپیر ئاغای (هه‌وه‌ڵ) پێان ده‌کوترێ ( زر‌ه‌ کادروێشی) و ئه‌مر کورێکی بووه به‌نێوی خدر ¡ له‌راستی دا خدر بابی باپیر ئاغایه ( باپیرئاغای گه‌وره یا دووهه‌م ) ¡ که باپیر ئاغا برایه‌کی هه‌بووه به ناوی خدر که پاش باب له دایک بووه .

تێبینی : خدری برای باپیر ئاغا له ته‌منی لاوه‌ی دا له گۆمێ خدری خدران کوژراوه کورو کچێکی له زێرنێ خێزانی به‌ نێوی حه‌مه‌د و مرۆت له پاش به جێ ماوه که دوایه‌ باپیر ئاغا براژنێ خۆی (زێرن ) ماره کردۆته‌وه ئه‌ورۆ به به‌ره‌ی حه‌مه‌دی خدری ده‌کوترێ ¡تایفه‌ی خدری که تایفه‌ی خدری و تایفه‌ی زێرنێ دایکبران.

تێ بینی:

زانیاری له‌باره‌ی ره‌گه‌زی باپیراغای گه‌وره(دووهه‌م) له ساڵی 1989 له‌ عه‌وڵاغای مه‌نگور وه‌رگیراوه.

 

[ یکشنبه ٢٢ دی ۱۳٩٢ ] [ ۱٢:٥٤ ‎ق.ظ ] [ محمد فاضل شوکتی ]
.: Weblog Themes By Iran Skin :.

درباره وبلاگ

گر می خواهی پس از مرگ فراموش نشوی یا چیزی بنویس که قابل خواندن باشد یا کاری کن که قابل نوشتن باشد. "بنیامین فرانکلین" (زمزیران نام رشته کوهی زیبا و بلند در سلسله کوههای زاگرس مابین مهاباد ، ،سردشت و پیرانشهر میباشد) محمد فاضل شوکتی دانش آموخته علم مدیریت .کارمند و مدرس: که به تحقیق در زمینه میراث معنوی و فکری شهرهای پیرانشهر و سردشت می پردازد،و سعی دارد تا برگیرنده مطالب و مقالات مرتبط با این دو شهر باشد. این وبلا گ در راستای مدیریت و جمع آوری اسناد ،مدارک ،عکسها و نشریات،مشاهیر و اطلاعات : تاریخی ،فرهنگی،اجتماعی، دوشهر( پیرانشهر و سردشت ) به منظور شکل دادن کانالی برای حضور در فضای مجازی و به اشتراک گذاشتن این اطلاعات و معرفی این دو شهربه ایران و جهان شکل گرفته است . بررسی و غور در میراث معنوی و فکری هزاران ساله ی این دو شهر از عهده یک یا چند نفر خارج بوده ،و یاری اصحاب قلم و نظر را می طلبد،، اگر این وبلاگ بتواند نقطه عطفی باشد برای زاده شدن اندیشه ای نو در پایان نامه های دانشگاهی و یا روان نمودن اطلاع رسانی به گردشگران و ایجاد پل ارتباطی مابین مردمان خون گرم این دوشهر با جهان و جذب گردشگران به مراکز طبیعی جذاب وتجاری این منطقه ، به هدف خود رسیده است . همچنین این وبلاگ حاوی عکسهای بسیارزیبا و دلپذیر و پر ارزش، قدیمی و نادری است که یاد آورخاطرات و حوادث و لحظات تاریخی تلخ و شیرین گذشته و پیوند آنها با حال و آینده شماخواهد بود . مطمئنا لحظاتی را که با ما سپری خواهید نمود شیرین خواهد بود. این وبلاگ را می‌توان یک مرجع برای معرفی مراکز گردشگری و تفریحی و توریستی وتجاری شهرهای پیرانشهر و سردشت دانست. امید می رود بازدید کنندگان عزیز ، کاستی های آن را به طرق ممکن گوشزد و با ارسال تجربیات موفق خود دراین حوزه و نیز در راستای پر بارتر نمودن محتویات زمزیران، مارا یاری فرمایند.
موضوعات وب
RSS Feed