<

زمزیران
دانشنامه تاریخ ،جغرافیا، فرهنگ و ادبیات و فولکلور و جاذبه های گردشگری شهرهای(سردشت و پیرانشهر) 
قالب وبلاگ
نويسندگان
لینک دوستان

مقالات در مورد گردشگری


تحلیل جایگاه گردشگری شهری در توسعه‏ ی کارآفرینی

 

حسام زندحسامی*[1]

h.zand@qiau.ac.ir

زینب مولایی[2]

Molaei_1983@yahoo.com

غزاله گودرزی[3]

ghazalehgoudarzi@yahoo.com

 

چکیده

امروزه شهر را به عنوان یکی از نهادهای موثر و ویژه در توسعه‎ی اقتصادی کشورها می‎توان قلمداد نمود. شهرها از ظرفیت ‏نهفته و آشکار زیادی برای گردشگری برخوردارند، از آن جمله محل اقامت، غذا، تفریح، حمل‎ونقل، تسهیلات تجاری و این قبیل موارد که زمینه‏ساز مناسبی برای گردشگری و جذب گردشگر هستند.

در این پژوهش ضمن بررسی گردشگری شهری به‏عنوان یکی از عوامل موثر و محرک در افزایش و ارتقای کارآفرینی و در نهایت توسعه‎ی اقتصادی، مزایا و منافع توسعه‎ی گردشگری در اقتصاد شهر مورد بررسی قرار گرفته است. از مزایا و منافع گردشگری شهری در اقتصاد شهر می‏توان به مواردی از قبیل معرفی کالاها و خدمات محلی، ایجاد اشتغال، افزایش درآمد و بهبود استانداردهای زندگی، بهبود زیرساخت‏های اصلی، نوسازی مراکز تاریخی و ... اشاره کرد. در این پژوهش ضمن تحلیل گردشگری شهری به عنوان یکی از انواع پویای گردشگری و عامل موثر بر عملکرد اقتصادی شهر با ارائه یک مدل مفهومی اولیه، چگونگی تاثیر گردشگری شهری بر کارآفرینی تشریح شده است. پس از طراحی مدل مفهومی اولیه، محصولات و خدمات قابل ارائه در گردشگری شهری، استخراج شد و به عنوان محرک‏های کارآفرینی در دو گروه اصلی قرار گرفت.

 

لغات کلیدی: گردشگری، گردشگری شهری، کارآفرینی، توسعهی اقتصادی،


Evaluating the position of urban tourism in entrepreneurship development

 

Abstract

 

Nowadays, cities could be thought as one of the effective elements in economic development of countries. Cities have considerable latent and apparent capacities for tourism, like residency, food, amusement, transportation and business facilities and so on, that are appropriate infrastructures for attracting tourists.

In this research, benefits and interests of tourism development in economy of cities have been studied while considering city tourism as one of the effective and motivator factors in growth and promotion of entrepreneurship and finally economic development. Benefits and interests of city tourism in city’s economy could be mentioned as following: introduction of local products and services, making jobs, increase of income and improve of life style standards, improve of main infrastructures, renovation of historical places and so on. In this research, the effect of urban tourism on entrepreneurship has been described while analyzing urban tourism as one of the dynamic types of tourism and effective factor on economic performance with presenting a primary conceptual model. After developing a primary conceptual model, products and services that could be presented, have been distinguished and placed into two main groups as entrepreneurship motivators.

 


1. مقدمه

کلمات گردشگری و گردشگر اولین بار به صورت رسمی در سال 1937 توسط اتحادیه ملل استفاده شدند ولی صنعت گردشگری بسیار قدیمی‏‎تر از آن است]4[.گردشگری از زمره صنایعی است که فقر یا غنای کشور در آن تاثیر عمیقی ندارد] 2[. امروز سطح آگاهی دولت‏ها نسبت به اهمیت اجتماعی، اقتصادی و زیست محیطی گردشگری رو به افزایش است. با وجود بحران‏های مختلف از جمله تروریسم، شیوع بیماری‏های مسری و مناقشات منطقه‏ای، گردشگری پیوسته در حال رشد است. اگرچه بیشترین جریان گردشگری از کشورهای توسعه‏یافته به کشورهای توسعه‏یافته است اما در سال‏های اخیر درصد درآمد حاصل از گردشگری از کشورهای توسعه‏یافته به درحال توسعه روبه افزایش است. بسیاری از جذابیت‏های گردشگری در کشورهای درحال توسعه ارتباط نزدیکی با تنوع زیستی همچون مناطق حفاظت شده، سواحل و جزایر و شیوه‏های سنتی زندگی دارد. درحقیقت تنوع زیستی ممکن است یکی از مزایای رقابتی چنین کشورهایی در مورد گردشگری باشد. علاوه بر این کشورهای درحال توسعه بیشترین سهم از تنوع زیستی را دارند و بسیاری از این کشورها با بیش از 5 میلیون نفر گردشگر بین‏المللی در هر سال(آفریقای جنوبی، پرو، مکزیک و برزیل) اصلی‏ترین مقاصد گردشگری هستند] 17[.

در شکل1. روابط درونی بین گردشگری، حفاظت از تنوع زیستی و کاهش فقر در سه ضلع یک مثلث نشان داده شده است.

گردشگری به یکی از پویاترین بخش‏های اقتصادی در بسیاری از کشورهای درحال توسعه تبدیل شده است و این کشورها به‏طور پیوسته سهم بازار بیشتری را از گردشگری بین‏المللی دریافت می‏کنند. خدمات گردشگری در کشورهای در حال توسعه فرصت‏های زیادی را برای فعالیت‏های اقتصادی و تولید ثروت در سطح محلی و منطقه‏ای فراهم می‏کند. صنعت گردشگری بخش بسیار مهمی در ایجاد اشتغال به‏ویژه اشتغال زنان و جوانان است، زیرا این بخش نسبت به سایر بخش‏ها انگیزه بیشتری برای کار، در زنان و جوانان ایجاد می‏کند و موانع کمتری برای ورود دارد. سهم اقتصاد گردشگری در مجموع اشتغال جهانی 238,277,000 شغل تخمین زده شده است که این یعنی 1 شغل از هر 12 شغل] 17[. بخش خصوصی نیز می‏تواند گام‏هایی را برای تقویت منافع گردشگری در حمایت از فقرا بردارد.

جدول 1درآمد گردشگری بین‏المللی را در سال‏های مختلف نشان می‏دهد.

 

2.گردشگری شهری:

اگرچه شهرها عمری به قدمت تمدن بشریت دارند اما شکوفایی گردشگری شهری همزمان با ظهور اقتصاد اطلاعات است ] 13[. اگر تا چندی پیش گردشگری شهری تنها نتیجه جابجایی جمعیت بود امروز شهر تبدیل به یک مرکز فرهنگی شده است جایی برای آرامش، مکانی برای خرید، دیدار دوستان و گذراندن اوقات فراغت] 16[.

تعریف جامعی از گردشگری شهری وجود ندارد. اصطلاح گردشگری شهری فعالیت‏های گردشگری را توصیف می‏کند که در مناطق شهری رخ می‏دهد و شامل تعامل گردشگران با محیط شهری است. اهداف گردشگران از نواحی شهری، طیف وسیعی از جمله اهداف تجاری، شرکت در کنفرانس‏ها، گذراندن اوقات فراغت و علایق خاصی همچون رویدادهای ورزشی، آموزشی یا فرهنگی را دربرمی‏گیرد] 13[.

می‏توان گفت گردشگری شهری تنها شکلی از گردشگری نیست بلکه بخشی از ویژگی‏های سنتی زندگی شهر است] 12[. گردشگری شهری در کشورهای فرانسه، آلمان، انگلیس، سوئد و کشورهای اروپای مرکزی سهم بازار بیشتر و در کشورهای اسپانیا، پرتغال، یونان و دیگر مقاصد گردشگری سهم کمتری دارد] 16[. در اروپا به علت ظرفیت بالای اقامت، گردشگران شب‏های زیادی را در لندن، پاریس، رم، وین، برلین (گردشگری تجاری و فرهنگی) و بارسلونا سپری می‏‏کنند] 16[. درحال حاضر بخش عمده‏ای از گردشگری شهری مربوط به شهرهای پست مدرن است، شهرهایی که با تاکید بر مناظر، اعتبار و آوازه و شیوه زندگی خود در حال رشد هستند] 13[.

اشکالی از گردشگری در محدوده‏ی شهری با اهمیت خاص اقتصادی در این حوزه عبارتند از: گردشگری فرهنگی، گردشگری تجاری، گردشگری خرید، گردشگری ورزشی، ملاقات با بستگان و دوستان و ... یکی از مهمترین انواع آن نیز گردشگری تفریحی است که در آن، هدف، گردش و اقامت در آخر هفته است] 15[ وجود چشمه‏های معدنی و مکان‏‏های خاصی در شهرها شکل دیگری از گردشگری (گردشگری سلامت) را ایجاد کرده که سهم قابل توجهی در افزایش جذابیت این شهرها دارد. بنابراین می‏توان گفت شهر با داشتن چنین مزایای رقابتی و بسیاری از جذابیت‏های فرهنگی و تاریخی، مجموعه‏ای از فرصت‏های گردشگری است] 16[.

در تعریفی که از ون‎دِن‎برگ، ون‏دربُورگ و ون‎در‎می‏یر (1995) در مورد مفهوم محصول گردشگری ارائه شده، فاکتورهای موثر در جذابیت مقاصد گردشگری، معرفی شده است. عناصر اساسی ترکیب منحصربفردی از جذابیت‏ها ارائه می‏کنند که قدرت جذب گردشگر به آن مقصد را دارد. از جمله عناصر اساسی عبارتند از:

  1. امکانات فرهنگی- هنری: موزه‏ها و گالری‏های هنری، تئاتر و سینما، سال کنسرت، مراکز کنوانسیون، نمایشگاه‏ها
  2. امکانات ورزشی
  3. امکانات سرگرمی: کلوپهای شبانه، کازینوها، رویدادهای سازمان یافته وفستیوال[4]
  4. موقعیت شهر: خیابان‏های تاریخی، ساختمان‏های جالب، مجسمه‏ها و آثار تاریخی قدیمی، جلوه‏‏های آبی، نواحی سرسبز
  5. ویژگی‏های فرهنگی اجتماعی: مکان زندگی، زبان، آداب و رسوم و لباس‏های محلی، میراث فرهنگی، دوستی، امنیت

در میان عناصر ثانویه می‏توان به تسهیلات شهری که نقش حمایتی برای گردشگری و تجارت دارند و تسهیلاتی برای پذیرایی از مهمانان هستند(محل اقامت مثل هتل‏ها و رستوران‏ها) یا مراکز بازرگانی( مراکز خرید، فروشگاه‏های سوغاتی و بازارها) اشاره کرد که تجربه مازادی را برای تجربه گردشگری به همراه می‏آورند. در بعضی از شهرها فرصت‏های خرید بخشی از عناصر اساسی هستند زیرا آنها دلیل اصلی سفر هستند مثل خرید در استانبول و وین] 16[.

عناصر اضافی نیز شامل مواردی از جمله قابلیت دسترسی، پارکینگ و حمل ونقل، اطلاعات گردشگری (نقشه‏ها، نشانه‏ها و راهنماها) و ... هستند] 15[.

 

2.1.تاثیر گردشگری برجوامع شهری

گردشگری شهری به‏طور همزمان هم ظرفیتی عظیم و هم چالشی جدی برای شهرها به‏حساب می‏آید. ذینفعانِ شهر این فرصت را شناسایی کرده‏ و تصمیم گرفته‏اند با حفظ توازن بین نیازهای گردشگران و جمعیت محلی از این پتانسیل برای توسعه‏ی شهر استفاده کنند] 16[. به‎طور معمول این‎گونه توسعه‎ها با توجه به الگوهای انتخاب شده، محورهای متفاوتی دارند. یکی از الگوهای مطرح و موثر در این راستا که متاسفانه تاکنون کمتر مورد توجه قرار گرفته است، برنامه توسعه‎ی اقتصادی و کارآفرینی محلی است که توسط گروه مطالعات سازمان همکاری‎ها و توسعه‎ی اقتصادی[5] تهیه و تدوین شده است. مدیران و سیاست‏گذاران با توجه به اهداف طرح‎ریزی شده‎ی خود می‏توانند ابعاد مورد نظر برای توسعه را در این راستا فعال نمایند.

گردشگران منابع مالی را برای بازسازی ساختمان‏‏های قدیمی و ایجاد زیرساخت‎های عمومی که می‏تواند بوسیله‏ی جمعیت محلی استفاده شود، فراهم می‏کنند. به‏علاوه گردشگری می‏تواند نقش مهمی را در اجرای امور اقتصادی و فیزیکی شهرهای قدیمی داشته باشد. بنابراین ممکن است موجب توسعه تسهیلات فرهنگی و بازرگانی بهبودیافته و جدید شود ] 16[.

برخی از عواملی که در جوامع شهری از گردشگری تاثیر می‏پذیرند و می‏توانند به عنوان محرک کارآفرینی استخراج شوند در زیر بیان شده است؛

  • مراکز تفریحی و فرهنگی
  • خدمات بهداشتی
  • خدمات اجتماعی
  • صنایع دستی و محصول و خدمات محلی
  • زیرساخت‏های اساسی
  • تنوع زیستی
  • خدمات امنیتی
  • مراکز اقامتی و هتل‏ها
  • صنایع غذایی و رستوران‏ها
  • مراکز تاریخی و موزه‏ها
  • مراکز خرید و فروشگاه‏ها
  • بازارهای سنتی و خوداشتغالی

 

2.2.منافع گردشگری:

  1. افزایش درآمد برای جامعه محلی:گردشگری فرصتی برای توسعه کسب و کار و ایجاد شغل است به علاوه محرکی برای سرمایه‏گذاری و حمایت از خدمات محلی حتی در جوامع از راه دور خواهد بود.
  2. مدیریت پایدار زمین: گردشگری می‏تواند با فراهم کردن اشکال اضافی وجایگزین از امرار معاش برای کشاورزان و جوامع روستایی که به خوب نگهداشتن منابع طبیعی وابسته هستند، به نیرویی برای مدیریت پایدار زمین در همه بخش‏های دنیا تبدیل شود.
  3. 3.  تقویت درک فرهنگی: گردشگری می‏تواند اعتماد به نفس ایجاد کند و مشوقی برای حفظ هنرهای سنتی و صنایع دستی، دانش سنتی و روش‏هایی باشد که منجر به استفاده پایدار از تنوع زیستی می‏شود. با این‏حال تعامل بین گردشگری و ارزش‏های فرهنگی محلی پیچیده است.
  4. 4.  مشوق‏های اقتصادی برای حفاظت از محیط زیست: گردشگری می‏تواند ارزش‏های اقتصادی ملموسی را برای منابع فرهنگی و طبیعی به ارمغان آورد. هزینه‏‏های گردشگران می‏تواند به‎طور مستقیم برای حفاظت از محیط‎زیست منطقه و حمایت از جامعه محلی مصرف شود. در حال حاضر درآمد حاصل از گردشگری به‏طور مستقیم سهم عمده‏ای در حمایت از مناطق حفاظت شده و سایر جذابیت‏های گردشگری دارد.
  5. اشتغالزایی: موقعیت‏های کاری زیادی به‏طور مستقیم در هتل‏ها، رستوران‏ها، آژانس‏های مسافرتی، کسب‏وکارهای کوچک و حمل‏ونقل ایجاد می‏شود و مشاغل غیرمستقیمی نیز بوسیله کارمندان بخش‏های فوق ایجاد می‏شود که به نوبه خود موجب ایجاد مشاغل جدیدی در اقتصاد محلی می‏شود. ] 16[
  6. گردشگری می‏تواند قیمت املاک و مستغلات منطقه را افزایش دهد] 11[
  7. گردشگری می‏تواند حس تعلق به مکان را در افراد تحریک کند] 10[
  8. 8.  گردشگری محرکی برای تولید کالاها و خدمات محلی است.
  9. فراهم نمودن فرصت‏های جدید برای فروش محصولات خاص:  مسلم است که فعالیت‏های صنعتی خاص، تا حد زیادی بوسیله نیازهای گردشگران تعیین می‏شود. کار در هتل‏ها و رستوران‏ها، خدمات فرهنگی و تفریحی، خدمات حمل‏ونقل، برگزاری سفر، تولید صنایع دستی و گردشگری و ... . به‏علاوه گردشگری محرک تجارت در طیف گسترده‏ای از حوزه‏های مرتبط از قبیل ساخت و ساز، خدمات مالی، تجارت، صنایع غذایی، صنایع روشنایی، فعالیت‏های فرهنگی هنری یا خدمات کلی عمومی (حمل‏ونقل محلی، پست، تلفن، تبادل ارز و ...) است. بنابراین گردشگری رشد تولیدی مهمی را برای شهرهای بزرگ به ارمغان می‏آورد و سهم زیادی در تولید ناخالص داخلی دارد.
  10. گردشگری بین‏المللی محرک صادرات محلی است: حضور گردشگر باعث می‏شود با حذف انواع هزینه‏های مربوط به صادرات، از جمله هزینه حمل‎ونقل، محصولات محلی به خارج از شهر ارسال شود
  11. گردشگران می‏توانند کیفیت زندگی اجتماع محلی را افزایش دهند و با ایجاد شغل و کاهش فقر منجر به بهبود استانداردهای زندگی شود: ایجاد درآمد برای بودجه‏های محلی بخصوص از مالیات بر درآمد کارآفرینان بخش گردشگری و بخش‏های مرتبط و هم‏چنین هزینه‏های گردشگری حاصل می‏شود. این امر می‏تواند برای بهبود خدمات اجتماعی، زیرساخت‏ها و خدمات استفاده شود
  12. توسعه زیرساخت‏ها: چشم‏انداز توسعه گردشگری ساخت‎وساز، بهبود زیرساخت‏های اساسی (راه‏آهن، سیستم‏های قدرت، تفریح‏های آبی، برق، مخابرات و مدیریت مواد زاید) بازسازی مراکز تاریخی، ساخت تسهیلات تفریحی و فرهنگی، بروزرسانی شبکه حمل‎ونقل، توسعه رویدادهای فرهنگی و ورزشی با اهمیت بین‏المللی و ... را توجیه می‏کند. از این سرمایه‏گذاری هم گردشگر و هم جمعیت ساکن منتفع می‏شوند] 16[
  13. بهبود کیفیت محیط زیست: گردشگری شهری منجر به بهبود کیفیت محیط زیست می‏شود زیرا گردشگر ترجیح می‏دهد مکان‏های تمیز، جذاب و بدور از آلودگی را بازدید کند. از نظر گردشگران یکی از شرایط اساسی گردشگری، یک محیط تمیز و به‎دور از درگیری‏های اجتماعی است.
  14. بهبود تصویر و آوازه شهر و تشکیل یک مکان مشهور کسبوکار] 16[

 

از سوی دیگر میل به سود بالاتر اغلب منجر به توسعه پر هرج‏ومرج و گردشگری ناخواسته در بعضی از مکان‏ها می‏شود و مشکلات زیادی را در منطقه ایجاد می‏کند. افزایش تراکم شهری، ساخت سازه‏های بزرگ در مجاورت بناهای تاریخی، تقاضای بیش از حد بازدیدکننده‏ها از بعضی از اهداف گردشگری، آلودگی هوا، ترافیک و سروصدا تنها بعضی از خطراتی هستند که می‏توانند بر ارزش‏های گردشگری شهر تاثیر بگذارند. با این‎حال گفته می‏شود گردشگری می‏تواند با بهبود رقابت کسب‏وکار‏ها/ شرکت‏ها، از طریق پاسخ به نیازهای اجتماعی و حفاظت از محیط طبیعی و فرهنگی به توسعه پایدار نواحی شهری کمک نماید.

در مورد اقتصاد گردشگری شهری،دیدگاه‏های زیادی وجود دارد و بسیاری از شهرها به دنبال روش‏هایی برای توسعه گردشگری به عنوان ابزاری برای تحریک و تنوع اقتصاد شهر هستند.برای برخی از شهرها که در فرایند گسترده‏تری از تغییر ساختار اقتصادی هستند، گردشگری فرصت‏های زیادی را برای توسعه فراهم می‏کند] 16[

 

3.کارآفرینی

توسعه فرهنگ کارآفرینی یکی از نیازهای اساسی جامعه و مکمل فرآیند توسعه اقتصادی است. به‏طورکلی سه دسته عوامل مؤثر در بیشتر مدل‏های کارآفرینی معرفی شده که عبارتند از؛ توانایی‌های فردی، عوامل سازمانی و عوامل محیطی. در این میان عوامل محیطی که شامل ابعاد سیاسی، اجتماعی، قانونی، اقتصادی، اداری و از همه مهم‏تر بعد فرهنگی است، از اهمیت ویژه‏ای برخوردار است. زیرا رفتار کارآفرینی تا حدود زیادی معلول گزینه‌‌های محیطی است. مجموعه گزینه‌های محیطی، نظام منسجم و یکپارچه‌ای را مهیا می‌سازد که اجزای آن با یکدیگر همبستگی و تناسب دارند و می‌توانند کارآفرینی را توسعه و گسترش ‌‌دهند ] 8[. تاکنون بسیاری از صاحب‏نظران برای مفهوم و واژه‏ی کارآفرینی تعریف‏های متفاوتی را ارائه کرده‎اند، تعریف‎هایی که آنها را می‎توان از منظرهای متفاوتی دسته‏بندی کرد. در ادامه برخی از تعریف‎هایی که مرتبط با موضوع پژوهش بوده و در منابع به آنها اشاره شده، آورده شده است؛

پیترسون[6] (1980) معتقد است که کارآفرینی یک فرآیند است و به تنهایی نمی‏تواند در شخصی متجلی شود بلکه تجلی آن باید با فرصت‎ها و تقاضاها نیزهمراه باشد.

به اعتقاد لایوسی1982[7]کسی که فرصت بازار را درک کرده و سرمایه‏ی لازم برای بهره‏برداری را یکپارچه می‏کند را کارآفرین گویند.

جوزف شومپیتر کارآفرینی را موتور محرک توسعه اقتصادی می‏داند. وی مفهوم توسعه اقتصادی را شامل ابداع یک محصول جدید، ابداع روش جدید تولید، گشایش بازار جدید، گشایش منبع جدید مواد خام و ... بیان می‏کند] 6[.

از نظر استیونسون و گامپرت[8] 1985 کارآفرینی فرآیند ایجاد ارزش از راه تشکیل مجموعه‏ی منحصربه‏فردی از منابع به منظور بهره‏گیری از فرصت‏ها است.

آمیت و دیگران[9](1993) : سوق دادن منابع به سوی ظرفیت‎هایی که ایجاد ثروت می‎نماید را در بطن کارآفرینی می‎داند.به اعتقاد پیتر دراکر کارآفرینی بهره‏برداری از فرصت‏ها برای ایجاد تغییرات است] 7[.

تا کنون، بسیاری از محققان و نظریه‏پردازان درباره‏ی ویژگی‏های کارآفرینان اظهار نظر کرده‏اند، توماس(2004) ده ویژگی اصلی کارآفرینان را در قرن بیست‎ویکم معرفی کرده است که عبارتند از: شناسایی و استفاده از فرصت‏های سودآور، کاردانی و تدبیر، خلاقیت، دورنماسازی تفکر مستقل، سخت کوشی، خوش‏بینی، نوآوری، ریسک‏پذیری و رهبری. ] 6[

 

3.1.نقش و اهمیت کارآفرینان در جامعه

کارآفرینان به عنوان موتور توسعه‎ی اقتصادی، نقش‎های مختلفی در جامعه ایفا می‎کنند که هریک از اهمیت ویژه‎ای برخوردار است. موارد زیر خلاصه‎ای از اهمیت آثار و نقش‏های کارآفرینان در جامعه است.

  • عامل اشتغال‎زایی
  • عامل انتقال تکنولوژی
  • عامل ترغیب و تشویق سرمایه‎گذاری
  • عامل شناخت و ایجاد گسترش بازارهای جدید
  • عامل تعادل در اقتصادهای پویا
  • عامل تحول و تجدید حیات ملی ( کارآفرینی فراتر از شغل و حرفه است و شیوه‏ای برای زندگی کردن است. کارآفرینی همه‏ی فعالیت‏های بشر را دربر می‏گیرد)
  • عامل کاهش بروکراسی اداری ( کاهش پشت میز نشینی و شوق عمل‏گرائی)
  • عامل نوآوری و روان کننده‏ی تغییر
  • یکی از عوامل تولید مانند زمین، سرمایه و انسان
  • عامل تحریک و تشویق حس رقابت
  • عامل سازماندهی منابع و استفاده‏ی اثربخش از آنها
  • عامل یکپارچگی و ارتباط بازار
  • عامل رفع خلل، شکاف‏ها و تنگناهای بازار و اجتماع ] 5[

 

4.چارچوب انجام پژوهش

در این پژوهش گام‏های اجرایی انجام کار مطابق شکل 2 انجام پذیرفت. یکی از معضلات و مشکلات پژوهش­های کنونی کشور این است که با توجه به پیاده­سازی محدود و در بسیاری از موارد عدم پیاده‏سازی مفاهیم و تئوری­های مدیریت، امکان استخراج اطلاعات بر اساس داده­های واقعی و تجربه شده امکان‏پذیر نیست. لیکن از آنجا که تفاوت بارزی بین جهان طبیعی و جهان انسان­ها وجود دارد و آن این است که انسان‏ها قادر به صحبت کردن هستند انگیزه انجام پژوهش­های کیفی ایجاد می­شود، کاپلان و مکسول(1994) معتقدند که در پژوهش کیفی هدف درک پدیده­ها از نقطه نظر مشارکت­کنندگان و در بستر نهادی و اجتماعی خاص آنها است] 3[. از این­رو گاهی پژوهش­های کیفی و مراجعه به خبرگان حوزه­ی مطالعه، نتایج پایدارتر و قابل اعتمادتری را در اختیار قرار می‏دهد. این موضوع بویژه در ایران و در خصوص پژوهش‏هایی که نتایج عملی و کاربردی چندانی در اختیار نیست بسیار صادق است.

پژوهش کیفی برای درک و تبیین پدیده­های اجتماعی از داده­های کیفی نظیر داده­های حاصل از مصاحبه، مشاهده، پرسشنامه و ... استفاده می­کند] 3[.

به‎طور معمول در بررسی شاخص­های مؤثر بر یک پدیده بیشتر از الگوها و ادبیات منتج از فرهنگ­های بیگانه قالب­بندی می‏گیرند، بدون آنکه از قضاوت خبرگان به نحو احسن برای آثار محیطی و فرهنگی این سرزمین استفاده شود] 1 [ از طرفی در صورت استفاده از قضاوت خبرگان، مشکل اجرایی در این روش­ها انتخاب درست خبرگان است. در این پژوهش ابتدا در هر قسمت ویژگی­های خبرگان مورد نظر استخراج و سپس خبرگان بر اساس امکان دسترسی و پاسخگویی انتخاب شدند و شاخص­های استخراج شده از ادبیات موضوع براساس قضاوت خبرگان غربال­سازی شد و شاخص­های مناسب استخراج شد. در زیر به برخی از شاخص­های خبرگان اشاره شده است:

1-    اساتید دانشگاه و صاحب­نظرانی که در حوزه‏ی اقتصاد گردشگری پایان­نامه، مقاله یا طرح پژوهشی را هدایت نموده باشند.

2-    مشاوران و خبرگان صنعت گردشگری که در این حوزه تجربه عملی داشته‏اند.

 

4.1.مدل مفهومی

با توجه به اطلاعاتی که از مدل‏ها و منابع مربوط به گردشگری و کارآفرینی استخراج شد، مدل مفهومی اولیه طراحی شد و پس از بررسی و تحلیل توسط خبرگان مورد بازنگری و تعدیل قرار گرفت که مدل اصلاح شده‏ در شکل زیر نشان داده شده است. همانطورکه در اجزای مدل نشان داده شده، نهاده‏های ورودی که شامل سیاست‏گذاری‏های کلان و بسترسازی مناسب برای گردشگری است، در صورت اتخاذ بهینه و مناسب منجر به جذب گردشگر شده و جذب گردشگر، تقاضا برای محصولات و خدمات متنوع مورد نیاز گردشگران را بالا می‏برد (قابل توجه است که نیاز گردشگران به محصولات و خدمات نهایی، خود محرکی برای تولید محصولات ثانویه و تکمیلی برای ارائه محصولات نهایی است). این افزایش خدمات و محصولات در قالب محرک‎های کارآفرینی، کارآفرینان منطقه را ترغیب کرده تا در راستای پاسخ به نیاز مخاطبان و گردشگران برآیند. این فرآیند در صورت راهبری مناسب منجر به توسعه‎ی اقتصادی، کارآفرینی و فرهنگی خواهد شد. در مدل ارائه شده در شکل 3 نتایج به‏صورت بسط داده شده نسبت به مدل توسعه‏ی اقتصادی و کارآفرینی[10] ارائه شده توسط سازمان همکاری‎ها و توسعه‎ی اقتصادی ارائه شده است و علاوه بر توسعه‏ی اقتصادی و کارآفرینی توسعه‏ی فرهنگی که حاصل تعامل گردشگران با ساکنین است، ایجاد خواهد شد.

 

4.2.متغیرهای پژوهش(استخراج محرکهای کارآفرینی متاثر از گردشگری شهری)

در این قسمت با توجه به مدل مفهومی اولیه طراحی شده، محرک‏های کارآفرینی متاثر از گردشگری شهری با تاکید بر منابع و نظر خبرگان گردشگری و اقتصادی استخراج شد.

همانطور که در چارچوب نظری محرک‎های گردشگری شهری در شکل 4 نشان داده شده است، هر یک از این محرک‎ها به دو شکل بر کارآفرینی تاثیر می‏گذارند. به عبارتی محرک‎ها از یکسو منجر به حفظ و ارتقای صنعت محلی شده و یا با تاکید بر نیاز مخاطبان، کارآفرینِ نوآور سعی بر کشف نقاط حساس مورد نظر گردشگران نموده و در نتیجه محصولات و خدمات نوینی که تاکنون ارائه نشده‎اند، خلق شده و به گردشگران ارائه می‎شود.

 

5.نتیجه گیری

در توسعه گردشگری در سطح جهانی، دولت‏ها تمایل دارند با اختیاراتی که به‏تدریج به سطوح دولت‏های محلی تفویض می‏شود، بیشتر به‎صورت غیرمتمرکز عمل کنند. گردشگری نمی‏تواند در خلا کار کند و برای تامین نیازهای جوامع محلی نیاز به اتصال به دیگر بخش‏های اقتصادی دارد. گردشگری پایدار به زیرساخت‏هایی نیاز دارد که شامل سرمایه‏گذاری مشترک و یک زنجیره تامین پیچیده است] 15[

همانطور که در این پژوهش نشان داده شد، دولت‎مردان با سیاست‎گذاری، تدوین و طرح‎ریزی سیاست‏های کلان از یکسو و بسترسازی مناسب و همراستا با سیاست‎ها و استراتژی‎های تدوین شده از سوی دیگر می‎تواند منجر به جذب گردشگر شهری شود. جذب گردشگر نیز موجب افزایش تقاضا برای محرک‏های کارآفرینی می‎شود. در این خصوص کارآفرینی بسته به نوع فرهنگ و آمادگی جامعه به دو گونه عمل می‏کند. ابتدا کارآفرینی که تنها با تلاش برای پاسخگویی به تقاضای مشهود گردشگران هدف‏گذاری می‏شود و دسته دوم کارآفرینانی که علاوه بر پاسخگویی به تقاضای مشهود و آشکار گردشگران سعی در پاسخگویی به نیازهای ضمنی و نهفته‏ی گردشگران هدف گذاری می‏کنند. در پایان می توان چنین نتیجه گیری کرد حضور گردشگران در شهرها باعث رونق کسب و کار و پویایی شهر شده و این امر موتور محرکی خواهد بود برای افزایش کارآفرینی. به عبارتی شاید بتوان گفت که کارآفرینی عامل مهمی در توسعه‏ی اقتصادی کشورهای درحال توسعه است. برای تقویت و بهبود این عامل هم می‎توان فرهنگ‎سازی کرد و جامعه را به‎سوی کارآفرینی سوق داد که تا کنون تجربه‎های موفق جهانی زیادی در این راستا شده است و غالبا از سیاست‏های فشاری بهره جسته‎اند و دولت‎ها با ارائه‎ی یارانه‎های هنگف جامعه را به سوی کارآفرینی سوق داده‎اند. در رویکرد اتخاذ شده در این پژوهش تلاش شد سیاست‎های کششی معرفی شوند و این سیاست‎ها جایگزین و یا حداقل موازیو همراستا با سیاست‎های فشاری شوند. به عبارتی ایجاد تقاضا سیاستی است که ناخوداگاه جامعه را به سوی کسب درآمد مجبور می‏کند. زمانی که نیروهای کار متوجه شوند که زمینه برای فعالیت جود دارد دست به‏کار شده و فعال می‎شوند. به مرور زمان که بازار اشباع می‎شود کارآفرینی نوآورانه نیز فعال‎تر شده و کارآفرینان به‏طور خلاق سعی در شناسایی نقاط پنهان و ارائه‏ی محصول‏ها و خدمات نوین می‎کنند.


6.جداول و شکل‏های ارائه شده در متن مقاله:

 

جدول1. درآمد گردشگری بین‏المللی (بیلیون دلار آمریکا)

 

1990

2000

2006

نرخ رشد

جهان

264

474

733

177%

درآمد کشورهای توسعه‏یافته

221

352

511

131%

درآمد کشورهای درحال توسعه

43

122

222

416%

منبع: (سازمان جهانی گردشگری، 2008)

 

 

شکل1. توریسم، فقر و حفاظت

 

 

 

شکل 2. گام‏های روش انجام پژوهش

 

شکل3: مدل مفهومی تاثیر گردشگری بر توسعه ی اقتصادی و کارآفرینی

 

 

 

 

 

شکل4: محرک های کارآفرینی متاثر از گردشگری شهری

 

 

 

 

 

 

 


7. منابع و مراجع

 

1- محمدجواد،‌اصغرپور، «تصمیم‏گیری گروهی و نظریه بازی‏ها با نگرش تحقیق در عملیات»، دانشگاه تهران، موسسه چاپ و نشر،‌تهران،‌1382

2- مهدی، جهانگیری، «لزوم تغییر نگاه در حوزه گردشگری»، روزنامه آفتاب، 89

3-  حسن،‌دانایی‏فرد، مهدی،‌الوانی، عادل،‌آذر، «روش‏شناسی پژوهش کیفی در مدیریت: رویکردی جامع»، انتشارات صفار،‌اشراقی،‌تهرا،ن، 1383

4-  دانشنامه رشد،‌«گردشگری»، 1389 www.daneshnameh.roshd.ir                                  

5- جلبل، صمدآقایی، «سازمان کارآفرین»، چاپ دوم، تهران مرکز آموزش مدیریت دولتی، 1382

6-  عظیم، محبی، «بررسی عوامل موثر بر توسعه خلاقیت و کارآفرینی»، کنفرانس ملی کارآفرینی، خلاقیت و سازمانهای آینده، 1386

7-  محمد، مقیمی، «کارآفرینی در سازمان‏های دولتی»، انتشارات دانشگاه تهران، 1384

8- حمید، هاشمی، «مجموعه مقالات کارآفرینی و فن­آفرینی پیشرفته»، چاپ اول، انتشارات دانشگاه تهران، تهران، 1382

9-      رابرت دی، هیسریچ، مایکل پی، پیترز، ترجمه سید علیرضا فیاض‏بخش و حمید رضا تقی‏یاری، تهران، دانشگاه صنعتی شریف، مؤسسه انتشارات علمی، 1383

10-  Brown, D.M., “Rural Tourism: An Annotated Bibliography”, Washington, DC 2003

11-  Brown, D.M., and Fazzone, J., “How Rapid Nonmetro Growth Causes Problems in Rural Counties: The Case of Public Transportation,” Small Town, Vol. 28, No. 4, 1998, pp. 16-23

12-  Howie, F., “Managing tourist destination”, Thomson Learning EMEA, 2003

13-  King, E.M., Jago, L.K., “urban tourism development and major events in Australia”,  Centre for Hospitality and Tourism Research Victoria University, 2003

14-  Minciu, R., “Economic Urban Tourism”, Uranus Publishing, Bucharest, 2004

15-  Ruetsche, J., “ Urban Tourism, What Attracts Visitors to Cities?” http://www.uwex.edu/ces/cced, 2006

16-  Stefania, M.C., and Florin, M., and Daniela, A.R., “ Urban Tourism“  ,economice . Uoradea .ro/ anale/volume/2009/v2-economy.../27.pdf, 2009

17-  www.UNWTO.com



* نویسنده‏ی مسئول

[1]دکترای مدیریت صنعتی، عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد قزوین، دانشکده مدیریت و حسابداری، تلفکس: 02188049290

[2]کارشناسی ارشد مدیریت صنعتی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد قزوین، دانشکده مدیریت و حسابداری، تلفکس: 02188049290

[3]کارشناسی ارشد مدیریت بازرگانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد قزوین، دانشکده مدیریت و حسابداری، تلفکس:02188049290

[4]در ایران چنین مراکز تفریحی وجود ندارد. البته در قالب کشورهای اسلامی و مقید به اصول مذهبی حسب فرهنگِ قالب، مراکز تفریحی متناسب با مذهب و فرهنگ جامعه تعریف شده است. بنابراین چنین مواردی با توجه به فرهنگ باید بومی سازی شود.

[5] ORGANISATION FOR ECONOMIC CO-OPERATION AND DEVELOPMENT(OECD)

[6] - R. Peterson

[7] - H. Livesay

[8] - D. Gumpert

[9] -Amit et al

[10]Local Economic and Employment Development (LEED)

[ پنجشنبه ۱٠ امرداد ۱۳٩٢ ] [ ٤:٤۳ ‎ب.ظ ] [ محمد فاضل شوکتی ]
.: Weblog Themes By Iran Skin :.

درباره وبلاگ

گر می خواهی پس از مرگ فراموش نشوی یا چیزی بنویس که قابل خواندن باشد یا کاری کن که قابل نوشتن باشد. "بنیامین فرانکلین" (زمزیران نام رشته کوهی زیبا و بلند در سلسله کوههای زاگرس مابین مهاباد ، ،سردشت و پیرانشهر میباشد) محمد فاضل شوکتی دانش آموخته علم مدیریت .کارمند و مدرس: که به تحقیق در زمینه میراث معنوی و فکری شهرهای پیرانشهر و سردشت می پردازد،و سعی دارد تا برگیرنده مطالب و مقالات مرتبط با این دو شهر باشد. این وبلا گ در راستای مدیریت و جمع آوری اسناد ،مدارک ،عکسها و نشریات،مشاهیر و اطلاعات : تاریخی ،فرهنگی،اجتماعی، دوشهر( پیرانشهر و سردشت ) به منظور شکل دادن کانالی برای حضور در فضای مجازی و به اشتراک گذاشتن این اطلاعات و معرفی این دو شهربه ایران و جهان شکل گرفته است . بررسی و غور در میراث معنوی و فکری هزاران ساله ی این دو شهر از عهده یک یا چند نفر خارج بوده ،و یاری اصحاب قلم و نظر را می طلبد،، اگر این وبلاگ بتواند نقطه عطفی باشد برای زاده شدن اندیشه ای نو در پایان نامه های دانشگاهی و یا روان نمودن اطلاع رسانی به گردشگران و ایجاد پل ارتباطی مابین مردمان خون گرم این دوشهر با جهان و جذب گردشگران به مراکز طبیعی جذاب وتجاری این منطقه ، به هدف خود رسیده است . همچنین این وبلاگ حاوی عکسهای بسیارزیبا و دلپذیر و پر ارزش، قدیمی و نادری است که یاد آورخاطرات و حوادث و لحظات تاریخی تلخ و شیرین گذشته و پیوند آنها با حال و آینده شماخواهد بود . مطمئنا لحظاتی را که با ما سپری خواهید نمود شیرین خواهد بود. این وبلاگ را می‌توان یک مرجع برای معرفی مراکز گردشگری و تفریحی و توریستی وتجاری شهرهای پیرانشهر و سردشت دانست. امید می رود بازدید کنندگان عزیز ، کاستی های آن را به طرق ممکن گوشزد و با ارسال تجربیات موفق خود دراین حوزه و نیز در راستای پر بارتر نمودن محتویات زمزیران، مارا یاری فرمایند.
موضوعات وب
RSS Feed