<

زمزیران
دانشنامه تاریخ ،جغرافیا، فرهنگ و ادبیات و فولکلور و جاذبه های گردشگری شهرهای(سردشت و پیرانشهر) 
قالب وبلاگ
نويسندگان
لینک دوستان

عکس


نه‌ورۆز چییه‌

قه‌ڵه‌مبازێ داوێین چونکه‌ چی وای لێ نازانین،نزیکه‌ی په‌نجا هه‌زار ساڵی لێ هه‌ڵده‌بێرین-چاخی ونی مێژوو-به‌ناچارێ جێ دێڵین و خۆده‌بوێرین،دێین تا ده‌گه‌ینه‌ ئه‌و خول و ده‌وره‌ی که‌ مێژوو ده‌ڵێ:له‌ بناری کێوه‌کانی(زاگرۆس)گه‌لێکی ئازا نیشته‌ جێ بوون،به‌ کاری ئاژه‌ڵداری به‌رێ ده‌چوون،له‌ زێدی خۆ سه‌ریان به‌ کاری خۆ قاڵ بوو.به‌ڵام له‌و دیوی کێوی(قاف)یشگه‌لێکی دی له‌ به‌ر سه‌رما و به‌سته‌ڵه‌کێ ژینیان تاڵ بوو،بۆ له‌وه‌ڕی وڵسات و به‌رزه‌ و په‌زیان خێڵ به‌ره‌و ژێر ڕوویان کرده‌ ئه‌م ووڵاته‌ بژوێن و سازگاره‌ی که‌ پڕ له‌ خێر و بێر وماڵ بوو،به‌ هۆی زۆری حه‌شیمه‌ت و زۆر منداڵ بوون و له‌ به‌ر سامانداری و په‌رداخیشیان ورده‌ ورده‌ به‌سه‌ریان دا هاتن زاڵ بوون.

مه‌به‌ستی من توێژینه‌وه‌ی مێژوو نییه‌ و به‌ ناخ دا چوونی ڕوداوان، به‌ڵکو گه‌ره‌کمه‌ هه‌ر ئه‌وه‌نده‌ بخه‌مه‌ به‌ر چاون که‌ ڕه‌نگه‌ باپیره‌ گه‌وره‌کانی مه‌ هه‌ر ئه‌وخۆری(یا=هور)یا نه‌بن که‌ له‌ هه‌زاره‌ی سێهه‌می پێش زایین دا،له‌م کوردستانه‌ی ئێستا دا،ده‌ژیان له‌ پێ ده‌شت و ئه‌شکه‌وت و کاوان،

که‌ هۆزه‌کانی کۆچه‌ری سه‌رما بردو هاتنه‌ سه‌ریان،لێیان داگیر کردن جێ هه‌وار و قۆرغ پاوان،به‌ هه‌ڵکه‌ویت بێ یا ئه‌نقه‌ست،هێور هێور له‌ نێو خۆ دا تواندیاننه‌وه‌ و ده‌سه‌ڵاتیان گرتنه‌ ده‌ست.

له‌ چیرۆکی دیرۆکان دا مێژووی ئاوێته‌ به‌ ئه‌فسانه‌ پێمان ده‌ڵێ له‌و ڕۆژگاره‌ ناله‌به‌ری ئه‌و کاتی دا،حاکمێکی به‌ فێڵ و گه‌ڕ،گزیرێکی خاوه‌ن ده‌سه‌کاتی به‌فه‌ر،فه‌رمانی خه‌کی به‌ ده‌ست بوو، له‌ به‌ر په‌ستی و پیاوخه‌راپی((ئاهورا مه‌زدا))ی مه‌زنی لێ وه‌ڕه‌س بوو؛ ئه‌و زۆرداره‌ بێ عاره‌ تاوانباره‌ش((ئه‌هریمه‌ن))ی پشتو په‌ناو هه‌موکه‌س بوو.خوای تاریکی و شه‌ڕ و تاوان له‌شایان شانی ماچ کرد،له‌ جێ ماچی دوو مار ڕوان.ئه‌ماره‌ حه‌جمینیان بڕی،پژیشکی ده‌ زۆری لێ کۆوه‌بون،هاتنه‌ سه‌ر ئه‌وه‌ی بۆ ئارام بونه‌وه‌ی ماران هه‌ر مێشکی لاوان ده‌رمانه‌. جا ‌هاتن نۆره‌یان دانا؛ هه‌مو رۆژێ مێشکی دوو گه‌نجان له‌ چێشتخانه‌ بکرێنه‌ خۆراک،بۆ نه‌وسی به‌هه‌ڵپه‌ی برسی ماری ده‌ سه‌ر شانی زوحاک.

کێردبه‌ ده‌ستی دلۆڤانی ئه‌ژده‌هاکی زۆر داری لاسار، به‌ره‌به‌ره‌ ڕۆژێ یه‌کیان له‌و دو لاوانه ده‌کرد ڕزگار،ده‌بوو ئه‌ویش بروا بۆ بن به‌رد وزندۆڵ و ئه‌شکه‌وتی چیا،به‌ گژ و گیا خۆ به‌ خێوکا.یه‌ک یه‌ک ‌و دوو دوو یه‌کتریان دییه‌وه‌ و ناسیه‌وه‌ و که‌وتنه‌وه‌ی لای‌یه‌ک بونه‌وه‌ یه‌ک هێزی هه‌ڵچوو.له‌و لاش پیاوێکی ئازاومه‌ردی له‌ژین قاڵ بوو،دوا وه‌چه‌ی وه‌جاخی که‌ون، دڵ و مێشک پڕ له‌ ڕاز وهیوا و خه‌ون،ژۆست که‌وتووی چه‌ند ڕۆڵه‌ کوژراو،کووره‌ی ڕقی هاته‌ جۆش و له‌تاوی خۆی و گه‌لی به‌ش خوراوی زۆر به‌تاو،هاواری کرد؛پڕ به‌ گه‌روی نه‌ڕاندی،دڵی تازیه‌باران ئه‌و له‌رزاندی.گوتی وه‌رن:وه‌دوام که‌ون،ئه‌گه‌ر هه‌روا بچێته‌ پێشێ و درێژه‌ی بێ،نه‌ک هه‌ر لاوان بگره‌ پیر وپه‌ککه‌وته‌ش نامێنن تاخۆراکی ئه‌و مێشک خۆره‌ په‌ست و ته‌وه‌زه‌لانه‌ پێک بێنن...

((کاوه‌))خۆی و کوتکی گران.به‌روێنکه‌شی کرد ئاڵا و بوو به‌ نیشان، که‌وته‌ پێشێ،خه‌ڵک له‌ دوو،

بزووت به‌ره‌و قه‌ڵای سه‌ختی زۆرداری دڕنده‌ی به‌دخوو.خۆی لێ‌بادا به‌هێزی باهۆی و پشت ئه‌ستوور به‌هێزی گه‌لی چه‌وساوه‌ی دڵ بریندار،تێکی هاڕین مارو که‌لله‌ی سه‌ری ئه‌ژده‌هاکی خوێن ڕێژی لاسار.

هه‌ر له‌و ڕۆژه‌ هه‌تا ئێره‌،هه‌مو ساڵێ،گه‌لی ژیان تاڵی ئێمه‌ بۆ یادی ئه‌و قاره‌مانه‌ی قه‌ت نامرێ جه‌ژن ده‌گرێ.

هه‌ر چه‌ندی بیر وڕای دیش هه‌ن بۆ ئه‌م جێژنه‌، ده‌ڵێن:ئاگر دۆزرایه‌و؛ مرۆ له‌شایانی کردیه‌ شایی.یانه‌ ئێژن:نه‌ورۆز جێژنی مه‌ڕدارانه‌، که‌به‌رانیان تێبه‌رداوه‌(مێره‌گان)ی‌بۆ گیراوه‌،پاش سه‌ت ڕۆژیش که‌ خاتر جه‌م بوونه‌ مه‌ڕیان ساخه‌و به‌رخۆڵه‌شێ تێدا گووراوه‌ و کاتی زه‌نی گه‌یوه‌تێ(سه‌ده‌)یا وه‌کێ بۆ خۆن‌ده‌ڵێین (بێڵندانه‌)و له‌پابوونه‌وه‌ی زا و زێ و زیندوو بوونه‌وه‌ی زه‌ویدا(نه‌ورۆز)کراوه‌ به‌ جێژن. له‌ جێی خۆ دا ڕه‌نگه‌ وابن،که‌ چی ئه‌م ڕایانه‌ بۆ پشت پێ‌به‌ستنی

بێ ئه‌م لا و ئه‌و لا نابن،چونکه‌ئه‌م نه‌ورۆزه‌ی که‌ لای ئێمه‌ وا پیرۆزه‌،ڕه‌مزی به‌رزی به‌رخۆدان و تێک هاڕینی داگیرکه‌ر و زۆر دارانه‌ که‌ به‌ بڕوای ئێمه‌ی لێقه‌وماوی هه‌ژار ئه‌و په‌ڕی حه‌ز و تاسه‌یه‌ وگه‌وره‌ترین مه‌سه‌له‌ی ژیانه‌.

شین و شایی

 له‌ کۆنه‌وه،هه‌ر له‌و ده‌مه‌ی را که‌ به‌ردی بنچینه‌ی ده‌سه‌ڵاتی((ماد))ان خزی و خانه‌دانی ئاوه‌دانی ماڵێ باون که‌وته‌ کزی،تا کو ئێستاش قه‌ت نه‌یار و داگیرکه‌ران نه‌یان هێشتوه‌ ئه‌م گه‌له‌ بێ داڵده‌یه‌ سه‌رێ هه‌ڵبڕێ و ئاهێکی گه‌رم و خۆشی ده‌ ده‌روون و دڵی گه‌ڕێ و...

گه‌لۆ...زۆر له‌ مێژه‌ کورد له‌ ماڵ و هێلانه‌ی بێگانه‌ و ته‌ریه‌ و هه‌زاران جار لێر و له‌ وێ  ڕاو نراوه‌،خانووی به‌ سه‌ر دا ڕماوه‌ و شار و گوندی تێک دراوه‌،قه‌ڵاچۆ کراوه‌ و جوقه‌وابی لێ بڕاوه‌،ئه‌و جار هاتوون میخه‌شیان لێ کێشاوه‌ و لاساری ده‌بێکاری تاوانباریان ده‌ گیانی به‌رداوه‌،ئه‌وانیش ژینیان لێ کردۆته‌ ژان و شینی مه‌رگی ئازیزانیان پێ گێراوه‌.به‌ درێژایی چه‌ند هه‌زار ساڵ وا چه‌مبه‌ری شیوه‌نمانه‌ که‌ گیراوه‌ و سه‌تان کۆته‌ڵ ڕازاونه‌وه‌ یه‌ک له‌ یه‌کتر گورچ و بڕتر،هه‌ر له‌ مێژه‌ کوێن ده‌به‌رین،سۆرانی شین،سه‌ر به‌ هه‌ش و گه‌وره‌کانمان شانیان هه‌ڵگری په‌ڵه‌یه‌ و ته‌وێڵیان ئامانجی په‌نجه‌یه‌ و سه‌ر به‌ندی ئه‌و شه‌پۆڕه‌ پڕ له‌ کوڵه‌ش شاره‌ خنجیلانه‌ ڕه‌ش هه‌ڵگه‌ڕاوه‌که‌ی (گۆران) و (عومه‌رخاوه‌ر)ی کڵۆڵه‌،و مه‌رگه‌ ساته‌ سامناکه‌که‌ی خنکێنه‌ری (هه‌ڵه‌بجه‌)یه‌...

ده‌بێ مێژوو و جوگرافیای جیهان ناوی که‌سی دی بزانێ که‌ وه‌ک ئێمه‌ قڕ کرابێ،ئاوا کێردی له‌ سه‌ر ئه‌ستۆ  ڕاگیرابێ و به‌ درێژایی ته‌مه‌نی خۆی پێ و ده‌ست و زمانی له‌ سندم و زنجیر و قفڵدابێ؛به‌ڵام! ئاوهاشمه‌ردانه‌ وێستابێ و نه‌ فه‌وتابێ.؟!

پێشینیانمان گوتویانه‌((شین و شایی،ده‌سته‌وایی.)) کوردی جوامێری به‌ ده‌ست و دڵ،ئه‌و په‌نده‌ی کردۆته‌ ئاڵقه‌ و له‌ گوێی دایه‌،به‌ درێژایی ژیانی خۆی به‌ دۆست و ئاواڵ ماڵ و ده‌ر و جیرانانی ماندوو بووه‌؛ شین و شایی ده‌گه‌ڵ گێڕاون. به‌ قه‌ده‌ر خۆی نا، به‌ڵکو زیاتر، له‌خه‌می خه‌ڵکی دیکه‌ دا بووه‌. مرۆ بووه‌ و وه‌ک مه‌ردان و ئازایانه‌ ده‌وپه‌ڕی کوێره‌وه‌ری خۆی دا خه‌می خه‌ڵکی له‌ به‌ر بووه‌ و شاییان شاگه‌شکه‌ی کردووه‌ . له‌ کۆریاوه‌ تا خواروی ئه‌مریکا، له‌ سه‌هۆڵبه‌ندانه‌کانی باکوره‌وه‌ هه‌تا خوار خواری ئه‌فریقا، گشتی دیون؛ لێی ڕوانیون، هه‌ر که‌وتبنه‌ به‌ر شاڵاوی دڕندانه‌ یه‌خه‌ی له‌ بۆ دادڕیون؛که‌ جێژنیان بووه‌ وپێکه‌نیون ، ئه‌میش لێره‌ خه‌نی بووه‌ ...

ئای ...دنیا ...ی بێ وه‌فا!، ئه‌دی چۆنه‌ جارێ له‌ جاران ده‌سته‌وایان نه‌داینه‌وه‌؟!!و له‌ هه‌مو کۆست و مه‌رگ و قه‌ڵاچۆیان قه‌ت جارێکیش له‌ سه‌رمان نه‌هاتنه‌ جواب و بانگه‌وازی برایه‌تیان لێڕا نه‌یه‌شتین ؟ و ئێمه‌ی ڕه‌نج به‌ خه‌ساری پێ نه‌ساینه‌وه‌...

له‌ ڕۆژهه‌ڵات و ڕۆژئاوا ڕا ، له‌ باکوور و باشووره‌وه‌ قڕیان کردوین، هه‌زاران کاره‌سای سامناکی پڕ له‌جینایه‌تیان به‌سه‌ر هێناوین، هی ده‌دوور هه‌ر هیچ، هه‌ر ئه‌م دراوسێ دیوار به‌ دیواره‌مان پێیان وانه‌بوو هه‌ر هه‌شین. جائێمه‌ی بێ که‌س، ئێمه‌ی ڕاهاتووی  ده‌رد و ڕه‌نجی تاڵ، ئێمه‌ی ته‌نیای بێدۆست ئاواڵ ماڵی خاس و ئاواڵ ؛ ده‌بوو خه‌می و په‌ژاره‌ی خۆ به‌شێوه‌یه‌کی داپۆشین، بۆ ساڕێژ بوونی ئه‌و برینه‌ قوڵانه‌ی له‌ش و ده‌رونمان ده‌بوو شه‌ربه‌تی وه‌نۆشین، هاتووین به‌ له‌ز بۆ زاخاوی ژه‌نگی دڵ و دامرکانی بوغز و کوڵی هه‌ر ساڵه‌مان، هه‌رای برایه‌تیمان کردوه‌ و جێژنی ( نه‌ورۆز )مان گرتوه‌.

       کو ڕێز له‌ نه‌ورۆزێ بگرین باشه‌؟:

وابه‌هاره‌: تۆز ته‌کاوه‌، له‌ ژه‌نگ و ژاری زستانی سڕ و سه‌رما و تۆف و زریانی دڕ، تێکشکاوه‌ له‌شکری به‌فر و کڕێوه‌ ، له‌ ترسی گوڕه‌ی شه‌ماڵی لێک بڵاوه‌، بووکی به‌هار به‌ نازه‌وه‌ لاقی ده‌ رکێفی ئه‌سبی ساڵ ناوه‌، ڕاوه‌ستاوه‌، به‌سیله‌ی چاوێ ده‌ڕوانێ:له‌ڕه‌ش به‌ڵه‌ک و چیا و نزا ، له‌ سه‌مای کانی و ڕوبار.سڵ و شه‌رمن وا خه‌ریکه‌ داده‌به‌زێ؛ له‌ هه‌ر ماڵ و ژوور که‌وین دێته‌ به‌ر چاو، ژن و پیاو، ورده‌ و مناڵ هه‌موو ته‌واو بۆ پێشوازی له‌ نه‌ورۆز خۆ ساز ده‌که‌ن. جل وبه‌رگ پاک و خاوێن، بزه‌ شیرن و خه‌م تاوێن، ماڵ وه‌ک بووکی ڕازاوه‌یه‌، ئه‌و جێژنه‌یه‌، ئه‌و ئاهه‌نگه‌ بۆ به‌خێر هێنانی وه‌رزی سه‌وزی سروشته‌ و یاد به‌خێری مه‌ردی و ئازایی و دزێو به‌زێنی (کاوه‌)یه‌.

هۆ خزمینه‌...! ده‌کۆوه‌بن، گڕی پیرۆز دا گیرسێنن، گه‌ڕێ بگێڕن، باده‌رونیش پاکه‌وه‌بن، هه‌رچی چه‌تی و جه‌په‌ڵی یه‌ با ڕادرێن؛ په‌ڵاسی ڕه‌شی ڕک وکینه‌ش بادادڕێن دڵی ئێشاو پێکه‌وه‌ با چاکه‌وه‌ بن . ده‌س له‌ ده‌ست و دڵ پێکه‌وه‌ له‌ سه‌ره‌تای ئه‌م ساڵه‌ دا تۆمێکی وا دابچێنین، خه‌رمانه‌که‌ی به‌ڕێژه‌و بێ و پڕ له‌ بزه‌ و خۆشه‌ویستی و له‌به‌روو بوومی بسێینه‌وه‌ ئه‌وانه‌ی وا تۆزی ژێر پێی خزمه‌تکاری نیشتمان و دڵ به‌ په‌لی ئه‌م خاکه‌ وه‌بن. جا وا باشه‌ ئێمه‌ش هه‌ستین ڕه‌گه‌ڵ که‌وین، ڕێگا دووره‌ و کاروان ماندوو ، باریش قورسه‌؛بالێی نه‌وین، هه‌ر که‌س به‌ قه‌ت وزه‌ و توانای تا له‌و که‌له‌ پڕله‌ که‌ند و کڵۆ و سه‌خته‌ سه‌ر ده‌که‌وین.

زامی دڵی پڕ له‌ کوڵی نیشتمانی داپیره‌مان ساڕێژ ده‌بێ، جه‌رگی جه‌رده‌ی نایاریش دابێژ دابێژ ده‌بێ هه‌ر به‌ تیرێ، که‌ به‌م شێوه‌ ته‌رزه‌ ڕێز له‌ نه‌ورۆزی پڕ له‌ بزه و هات و خێری ده‌گیرێ.

هه‌مو ڕۆژتان نه‌ورۆز و نه‌ورۆزتان پیرۆز بێ.

مامۆستا خالید ئه‌ویندار

[ دوشنبه ۳۱ تیر ۱۳٩٢ ] [ ۳:٤۸ ‎ب.ظ ] [ محمد فاضل شوکتی ]
.: Weblog Themes By Iran Skin :.

درباره وبلاگ

گر می خواهی پس از مرگ فراموش نشوی یا چیزی بنویس که قابل خواندن باشد یا کاری کن که قابل نوشتن باشد. "بنیامین فرانکلین" (زمزیران نام رشته کوهی زیبا و بلند در سلسله کوههای زاگرس مابین مهاباد ، ،سردشت و پیرانشهر میباشد) محمد فاضل شوکتی دانش آموخته علم مدیریت .کارمند و مدرس: که به تحقیق در زمینه میراث معنوی و فکری شهرهای پیرانشهر و سردشت می پردازد،و سعی دارد تا برگیرنده مطالب و مقالات مرتبط با این دو شهر باشد. این وبلا گ در راستای مدیریت و جمع آوری اسناد ،مدارک ،عکسها و نشریات،مشاهیر و اطلاعات : تاریخی ،فرهنگی،اجتماعی، دوشهر( پیرانشهر و سردشت ) به منظور شکل دادن کانالی برای حضور در فضای مجازی و به اشتراک گذاشتن این اطلاعات و معرفی این دو شهربه ایران و جهان شکل گرفته است . بررسی و غور در میراث معنوی و فکری هزاران ساله ی این دو شهر از عهده یک یا چند نفر خارج بوده ،و یاری اصحاب قلم و نظر را می طلبد،، اگر این وبلاگ بتواند نقطه عطفی باشد برای زاده شدن اندیشه ای نو در پایان نامه های دانشگاهی و یا روان نمودن اطلاع رسانی به گردشگران و ایجاد پل ارتباطی مابین مردمان خون گرم این دوشهر با جهان و جذب گردشگران به مراکز طبیعی جذاب وتجاری این منطقه ، به هدف خود رسیده است . همچنین این وبلاگ حاوی عکسهای بسیارزیبا و دلپذیر و پر ارزش، قدیمی و نادری است که یاد آورخاطرات و حوادث و لحظات تاریخی تلخ و شیرین گذشته و پیوند آنها با حال و آینده شماخواهد بود . مطمئنا لحظاتی را که با ما سپری خواهید نمود شیرین خواهد بود. این وبلاگ را می‌توان یک مرجع برای معرفی مراکز گردشگری و تفریحی و توریستی وتجاری شهرهای پیرانشهر و سردشت دانست. امید می رود بازدید کنندگان عزیز ، کاستی های آن را به طرق ممکن گوشزد و با ارسال تجربیات موفق خود دراین حوزه و نیز در راستای پر بارتر نمودن محتویات زمزیران، مارا یاری فرمایند.
موضوعات وب
RSS Feed